اسراف از مقولهء كيف است ، نه از مقولهء كم .
پرسش : شما گفتيد ، اسراف عبارت است از : خرج كردن مال در غير جهت و جايگاهش . اين سخن شما مبهم است و نياز به تعريف و توضيح دارد . بنابراين ، جهت و جايگاه مال چيست ؟
پاسخ : هركس مالش را در چيزى خرج كند كه بر زيان اوست - يا سودى به او نمىرساند ، شرعا و عرفا مسرف است البته ، از باب طنز بايد گفت : مگر مالى كه در راه دخانيات مصرف شود . - ما به شخصى كه سفيه و كمخرد است و نيز كسى كه حقّ تصرف در اموالش را ندارد . به اين مطلب در تفسير آيهء پنجم سورهء نساء ، در جلد دوم اشاره كرديم .
عادلان كجايند ؟
پرسش : شخصى مالش را در راه خوردن شراب و خوردن گوشت خوك و ديگر محرّمات خرج مىكند ، محرّماتى كه موجب منفعت فعلى و زيان آينده او مىشود ؛ بسيارى از مردم اين شخص را اسرافگر و كمخرد نمىدانند . بنابراين ، آيا شريعت اسلامى او را از تصرفات مالى به اين دليل كه وى كمخرد است منع مىكند ؟
پاسخ : انسان خردمند ، بدون اينكه كسى مانع او شود ، در اموالش تصرف مىكند ، خواه مؤمن باشد و خواه كافر ، گناهكار باشد و يا عادل . خداوند مىگويد : « اگر در آنان رشدى يافتيد ، اموالشان را به خودشان واگذاريد » . « 1 » در اين آيه خداوند گفته است : اگر رشدى يافتيد و نگفته است : اگر دين و يا عدالت در آنان يافتيد . بهطور متواتر از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نقل شده كه فرمود : « مردم بر اموالشان تسلط دارند » و نفرمود : مؤمنان و يا عادلان بر اموال خود تسلط دارند . بنابراين ، شرط اصلى براى درستى تصرف ، رشد يافتن در [ خرج كردن ] مال است ، نه در دين . اگر عدالت و رشد ، شرط درستى تصرف
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 5 .