تفسير
1 .
وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً .
طبرسى در مجمع البيان از سدى كه از بزرگان مفسران است نقل كرده كه مراد از ذى القربى ، خويشاوندى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله است . ابو حيّان اندلسى از امام على بن الحسين عليه السّلام نقل كرده كه فرمود : آنان خويشاوندان پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله هستند كه خداوند دستور داده است ، حقوق ايشان از بيت المال پرداخت شود . ابو بكر معافرى مالكى در احكام القرآن گفته است :
« ذو القربى به طريق اولى شامل خويشاوندان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىشود ؛ زيرا آيه دربارهء خويشاوندان نزديك شخص است . امّا خويشاوندان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ، خداوند حق آنان را به طور ويژه بيان كرده و خبر داده است كه دوستى ايشان همانند مزد پيامبر صلّى اللّه عليه و إله است در برابر هدايتى كه براى ما انجام داده است .
برخى مىگويند : مراد از ذى القربى ، خويشاوندى است كه داراى حق نفقه و ميراث باشد . مسكين ، يعنى نيازمند . ابن السبيل ، يعنى كسى كه در سفر باشد و خرج بازگشت به وطنش را نداشته باشد . اين دو نفر استحقاق زكات را دارند ؛ زيرا خدا مىگويد : « صدقات براى فقيران است و مسكينان و كارگزاران جمعآورى آن و نيز براى بهدست آوردن دل مخالفان و آزاد كردن بندگان و قرضداران و انفاق در راه خدا و مسافران نيازمند » . « 1 »
إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً .
خداوند از اسرافكنندگان به برادران شيطان تعبير كرده است ؛ زيرا خداوند اسراف را دوست ندارد و هرچه را خدا دوست نداشته باشد ، شيطان آن را دوست دارد . هيچكس اختلاف ندارد ، در اينكه اسراف عبارت است از : خرج كردن مال در غير جهت آن و قرار دادن مال در غير جايگاهش ، خواه اين مال اندك باشد خواه زياد . به بيان منطقيون :
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 60 .