دربارهء يأجوج و مأجوج ، مطلبى كه بتوان بدان اعتماد كرد ، نخواندهايم نه در تفاسير و نه در ديگر منابع . انديشه هم در اينگونه موضوعات زمينهاى ندارد . ازاينرو ، ما تنها به ظاهر نصّ قرآنى بسنده مىكنيم و جزئيات را به ديگران وامىگذاريم .
وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا .
مراد از
« الْوَعْدُ الْحَقُّ » ،
روز قيامت است . در اينروز ، عقلهاى كافران ستمگر خيره مىشوند و چشمانشان از شدّت هراس بيرون مىآيند . نظير اين آيه ، در آيهء 42 سورهء ابراهيم ، جلد چهارم بيان شد .
يا وَيْلَنا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا بَلْ كُنَّا ظالِمِينَ .
جمله مفعول است براى قول محذوف : يقولون : يا ويلنا . . . نظير اين جمله در آيهء چهاردهم و 46 همين سوره بيان شد و نيز در آيهء پنجم سورهء اعراف ، جلد سوم .
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ .
اين خطاب براى مشركان مكه است و مراد از
« ما تَعْبُدُونَ » ،
بتهايشان مىباشد .
« حَصَبُ جَهَنَّمَ » ،
يعنى هيزم جهنم . حصب از رمى الحصباء ، يعنى پرتاب سنگريزه گرفته شده است ؛ زيرا گناهكار را به داخل آتش جهنم پرتاب مىكنند . معناى آيه چنين است : اى مشركان ! شما و بتهايتان در قيامت باهم در جهنم خواهيد بود . در حديث آمده است : انسان به همراه چيزى است كه آن را دوست دارد .
پرسش : با توجه به اينكه بتها سنگهايى هستند كه نه درك دارند و نه احساس ، داخل كردن آنها در آتش ، چه فايدهاى دارد ؟
پاسخ : مفسران به اين پرسش اينگونه پاسخ دادهاند : هدف از اين كار آن است كه هر وقت پرستشكنندگان اين بتها آنها را در كنار خود ببينند ، بر اندوه و غمشان افزوده شود . اين پاسخ ، صرفا حدس و استحسان است و بهتر است كه ما پاسخ را به آيهء 24 سورهء بقره واگذار كنيم : « پس بترسيد از آتشى كه براى كافران مهيا شده و هيزم آن مردمان و سنگها هستند » .