از آن دو ، دانا به حكم است . بنابراين ، معناى جملهء « فهمناها سليمان » ، آن است كه خداوند به سليمان وحى كرد كه حكم پدر او منسوخ است .
فقها در اين مسئله اختلاف دارند كه آيا صاحب احشام ضامن جنايت احشام خود مىباشد يا نه ؟ مالك و شافعى مىگويند : وى ضامن آن مقدارى است كه آن را در شب تلف كردهاند ، نه در روز . ابو حنيفه مىگويد : او نه در شب ضامن است و نه در روز .
گروهى از علماى شيعه ديدگاه مالك و شافعى را پذيرفتهاند . امّا محققان شيعه مىگويند : ميزان تفريط و عدم آن است و شب و روز هيچ اثرى ندارد . بنابراين ، اگر صاحب گوسفندان ، تفريط و سهلانگارى كرده ، ضامن است و اگر سهلانگارى نكرده ، ضامن نيست .
وَ سَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ وَ كُنَّا فاعِلِينَ .
مشهور است كه داوود عليه السّلام صداى لطيف و رقتانگيز داشت .
تجربه ثابت كرده كه بيشتر حيوانات و پرندگان با شنيدن نوعى آهنگ و موسيقى به وجد مىآيند . در روزنامهها خواندم كه مار بزرگى از لانهاش بيرون آمد تا به صداى امّ كلثوم « 1 » در يكى از كنسرتهايش گوش فرادهد . هنگامىكه آواز او پايان يافت ، اين مار هم به لانهاش بازگشت .
امّا تسبيح گفتن كوهها يا از باب مجاز و مبالغه است ، چنانكه مىگويى : او سنگ ناشنوا را به خنده و يا گريه آورد و يا اينكه حقيقت است ؛ زيرا خداوندى كه آتش را بر ابراهيم عليه السّلام سرد و سلامت قرار داد ، كوهها را نيز وامىدارد كه همگام با داوود عليه السّلام تسبيح بگويند . به آنچه در تفسير آيهء 69 همين سوره گفتيم رجوع كنيد .
وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ فَهَلْ أَنْتُمْ شاكِرُونَ .
مراد از صنعت لبوس ، ساختن زره است . اين آيه اشاره دارد كه نخستين اختراعكنندهء آن ، داوود عليه السّلام بوده است . دربارهء سبب اختراع زره ، نقل شده كه داوود عليه السّلام پادشاه بنى اسرائيل بود و
هامش
( 1 ) . از خوانندگان معروف مصرى .