واژگان
نافلة : بخشش .
الخبائث : در اينجا مراد ، همجنس بازى ( لواط ) است .
الكرب : اندوه .
اعراب
« نافلة » حال از « يعقوب » و يا مفعول مطلق است براى « وهبنا » ؛ زيرا نافله به معناى بخشش است . « كلّا » مفعول اوّل براى « جعلنا » است . « إقام » در اصل اقامة بوده است .
« لوطا » مفعول است براى فعل محذوف و در تقدير چنين است : آتينا لوطا آتيناه .
« فاسقين » صفت است براى
« قَوْمَ سَوْءٍ »
و « نوحا » عطف است بر « لوط » .
تفسير
وَ نَجَّيْناهُ وَ لُوطاً إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بارَكْنا فِيها لِلْعالَمِينَ .
ضمير « نجّيناه » به « إبراهيم » برمىگردد و لوط برادرزادهء اوست . در تفاسير آمده است كه ابراهيم عليه السّلام قومش را ترك گفت ، رهسپار سرزمين شام شد كه فلسطين نيز جزء اين سرزمين است . در هرحال ، هدف تشبيه كردن حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله با قومش به پدر او ابراهيم عليه السّلام با قومش مىباشد . هريك از اين دو قوم بتها را پرستيدند ، دعوت پيامبرشان را رد كردند و براى كشتن او تلاش نمودند . نيز هركدام از اين دو پيامبر را خدا نجات داد و برايش زمينهء هجرت را آماده كرد و در دوران هجرت ، وى را از نعمتهاى خود برخوردار نمود .
وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ نافِلَةً .
اسحاق عليه السّلام فرزند بلافصل ابراهيم عليه السّلام است و يعقوب عليه السّلام نوهء او . هركدام از اين دو ، عطايى است از جانب خداوند .
وَ كُلًّا جَعَلْنا