پرسش : خداى سبحان در اين آيه از زبان گناهكاران حكايت مىكند كه آنان مىگويند : « ده روز پيشتر [ در دنيا ] درنگ نكردهاند . در آيهء نوزدهم از سورهء كهف مىگويد : « گفتند : يك روز و يا پارهاى از روز درنگ كرديم » . در آيهء 55 سورهء روم مىگويد : « روزى كه قيامت برپا شود ، گناهكاران سوگند ياد مىكنند كه ساعتى بيش درنگ نكردهاند » . بنابراين ، ميان اين آيات چگونه مىتوان جمع كرد ؟
پاسخ : رازى مىگويد : برخى از گناهكاران در دلشان خطور مىكند كه مدت آرميدنشان در دنيا ده روز بوده و برخى ديگر در دلشان خطور مىكند كه يك روز بوده است . . . ؛ امّا به نظر من ، واژهء عشرة ، يوم و ساعت ، عينا حكايت سخن گناهكاران نيست ؛ بلكه كنايه از اندك بودن آرميدن و كوتاهى مدتى است كه آنان تصور مىكنند و خداوند از اين كوتاهى مدت ، گاهى به عشرة ، گاهى به يوم و گاهى به ساعت تعبير كرده است و اين مطلب ، سخن خداوند نيز به همين امر اشاره دارد : « روزى كه شما را فرامىخواند و شما ستايشگويان پاسخ مىدهيد و مىپنداريد كه اندكى آرميدهايد » . « 1 »
نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْماً .
« أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً » ،
يعنى بهترين آنان در رفتار و داناترينشان به حقايق امور . معناى آيه چنين است :
بهترين آنان به آنها مىگويد : - درحالىكه آنها با يكديگر آهسته مىگويند : ما بيش از ده روز نيارميدهايم - زندگى دنيوى كه شما در آن بوديد و بر سر دارايى اندك آن با يكديگر رقابت مىكرديد ، در حقيقت خودش ، جز خواب و خيال نبود كه با زمان و روز نمىتوان آن را شمارش كرد و زندگى حقيقى ، زندگىاى است كه هماكنون در آن به سر مىبريم كه مدت و پايانى ندارد .
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً * فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً * لا تَرى فِيها عِوَجاً وَ لا أَمْتاً .
شخصى از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله پرسيد : كوهها در روز قيامت چگونه خواهند بود ؟ خداوند به پيامبرش فرمود : در پاسخ اين پرسش بگو : خداوند اين
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 52 .