مؤمنان آن جا را كه زبان به اعتراض گشوده بودند كه چرا با خواهر يا دخترش زنا كرده و تازه مىخواهد آن را قانونى كند ( مجمع البيان ) ، حادثهء سوزاندن مؤمنانى در حبشه ( اتيوپى ) به علّت مخالفت با مذهب مشركين ( مجمع البيان ) ، ولى از اين كه در اين آيات خصوصيّاتى تعيين كننده دربارهء اصحاب اخدود ذكر نمىشود معلوم مىشود نظرى بخصوص حادثهاى معيّن نيست و منظور همهء ستمگرانى هستند كه در طول تاريخ مؤمنان را دستگير نموده و با شكنجهء سوزاندن آزار دادهاند يا كشتهاند .
همانطور كه قبلا دربارهء انواع گسترش مفاهيم قرآنى صحبت كرديم اين جا هم مىتوانيم بگوئيم يعنى اوّلا منظور ستمگر آتش افروز خاصّى نيستند همانطور كه سابقا گفتم در آيات مربوط به فرعون منظور همهء فرعون صفتان مىباشند و ثانيا منظور فقط كشتن با آتش نيست ، بلكه شامل همهء انواع شكنجه با آتش مىباشد چنان كه امام عليه السّلام دربارهء آيهء
وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ
« خود را نكشيد » توسعه داده آيه را شامل هر گونه ضرر زدن به جان مىداند . بنابراين منظور مطلق ستمگرانى هستند كه به نوعى مردم را به وسيلهء آتش شكنجه مىدهند و شايد بتوان گفت منظور از آتش هم هر چيزى است كه خاصيّت آتش را دارد . سوزاندن با برق ، با حرارت متمركز خورشيد ، با حرارت نيروى اتم ، آتش شعلهور انبوه يا آتش سيگار و فندك و غيره .
النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ
حفره و گودالى كه گفتيم منظور آتشى است كه مايهء افروختن در خود دارد و شعلهور است . اين ستمگران كه افروزندگان آتشى به ضرر مؤمنان هستند ، خودشان اصحاب آتش هستند و از همان گاه