بلى تصرف شيطان در انسان تنها القاء خيالات و خطوراتى در قلب است كه از آن بوسوسه و اغواء تعبير مىكنند مقابل خطورات ملكى كه از آنها بالهام تعبير مىشود « 1 » .
و علماء اخلاق براى تميز الهام از وسوسه گفتهاند هرگاه خطورات وارده مطابق عقل سليم و شرع قويم و تصويب عقلاء و دانشمندان باشد الهام و اگر بر خلاف آن باشد وسوسه است .
و ممكن است شيطان حين احتضار وسوسه و القاء شبهه نموده و ايمان را زائل يا متزلزل نمايد و براى رهائى از وساوس شيطان لازم است انسان ايمان خود را ببراهين عقليه مستحكم و پابرجا و باعمال صالحه آبيارى نموده و قلب خود را باخلاق حسنه و صفات پسنديده آراسته و از اخلاق رذيله و صفات ناپسنديده پيراسته كند و ابواب شياطين و طرق وسوسه و خيالات فاسدهء را مسدود سازد و از شر اين دشمن عظيم رجيم بحرز قويم خداوند رحيم پناه برد و بخانواده عصمت و طهارت توسل جويد و بدرگاه پروردگار توبه و انابه نموده و متذكر موت و عقاب بعد از آن باشد و از خدا بخواهد كه عاقبت امر او را بخير و سعادت نموده و با ايمان كامل و روح پاك و اعمال نيك از اين سرا بسراى ديگر منتقل نمايد .
هامش
( 1 ) اگر اشكال شود باينكه شيطان چنانچه گذشت جسم است و از آتش آفريده شده بنابراين بچه وسيله ميتواند داخل در قلب شود بعلاوه حلول و دخول در قلب موجب مىشود كه قلب محل آن باشد ، مگر فضاء قلب چه اندازه است كه جاى شيطان باشد ؟
و از چه راهى داخل و خارج مىشود و اينكه در خبر است كه « الشيطان يجرى من ابن آدم مجرى الدم » ( جريان شيطان در پسر آدم مثل جريان خون است در تمام عروق و اعضاء او ) چه معنى دارد و همين اشكال در الهام ملك نيز مىآيد بنابراين كه ملك هم جسم نورى لطيف باشد .