تكوينى و تشريعى همه براى همين جهت است چنانچه در مبحث عدل بيان شد » .
امر سوم در اثبات معاد :
براهين عقلى و نقلى از آيات قرآن و اخبار متواتره و ضرورت اديان بر اثبات معاد قائم است و ما در اين كتاب شمهء از آنها را متذكر ميشويم .
ادله عقليه بر اثبات معاد :
1 - چنانچه در مبحث عدل متذكر شديم خداوند حكيم همه افعال او از روى حكمت و مصلحت بوده و كار لغو و عبث و ظلم محال است از او صادر شود ، بنابراين خلقت عالم از روى مصلحت و حكمت و معلل بغرض « 1 » بوده و معلوم است كه مصلحت و غرض آن راجع به خود او نيست ، زيرا او غنى بالذات است ، پس ناچار غرض و فايده آن راجع و عائد بمخلوقات خواهد بود ، اما خلقت موجودات ديگر غير از انسان بنص قرآن براى استفاده انسان است ، چنانچه در بسيارى از آيات قرآن به اين معنى تصريح فرموده از آن جمله آيه شريفه
« هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً لَكُمْ مِنْهُ شَرابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ »
« 2 » ( اوست آن خدائى كه از آسمان براى شما باران فرود آورد كه از آنست آشاميدنى و گياه شما كه در آن چارپايان خود را ميچرانيد ) و آيه شريفه
« وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ »
« 3 » ( و شب و روز و خورشيد و ماه را براى شما مسخر گردانيد و ستارگان بفرمان او رامشدگانند ( و آيه
هامش
( 1 ) اينكه حكماء گفتهاند افعال اللّه معلل باغراض نيست مقصودشان اغراض راجعه به خود اوست .
( 2 ) سوره نحل آيه 10
( 3 ) سوره نحل آيه 12