آنست كه گناه بر دو قسم است يكى كبيره است كه ارتكاب آن بدون توبه آدمى را از عدالت بيرون ميبرد و مستحق عقوبت الهى مىكند بلكه از بعضى معانى ايمان نيز بدر مىكند چنانچه سابقا دانستى و ديگرى صغيره است كه بدون اصرار بر آن از عدالت بيرون نميرود و اگر اجتناب از گناهان كبيره بكند ارتكاب آنها مقرون بعفو است و خداوند بفضل خود آنها را ميبخشد و بر آنها بمقتضاى وعدهء خود عقاب نميفرمايد
و مشهور ميان علما آنست كه اصرار بر گناه صغيره كبيره است و در معنى اصرار خلاف است شهيد گفته كه اصرار يا فعلى است يا حكمى اصرار فعلى مداومت است بر يك نوع از صغاير بىتوبه يا بسيار كردن جنس صغاير را بىتوبه و حكمى آنست كه عزم داشته باشد بر فعل صغيره بعد از فارغ شدن از آن اما كسى كه صغيره بكند و در خاطرش نگذرد نه توبه و نه عزم بر فعل آن ظاهرش آنست كه مصر نيست و شايد اعمال صالحه از وضو و نماز و روزه كفارهء آن باشد چنانچه در اخبار وارد شده است اين كلام شهيد بود و بعضى گفتهاند همينكه صغيره بكند و بعد از آن عزم بر صغيرهء ديگر داشته باشد باز اصرار به عمل مىآيد و بعضى گفتهاند همينكه صغيره بكند و بعد از آن توبه نكند اصرار به عمل مىآيد و بنا بر اين فرق ما بين صغيره و كبيره نخواهد بود و بعضى گفتهاند بسيار كردن يك نوع از صغيره است و بعضى گفتهاند بسيار كردن صغيره است خواه از يك نوع از گناهان صغيره و خواه از انواع مختلفه و بعضى قائل شدهاند كه بهر يك از اينها اصرار به عمل مىآيد و بنا بر اين فرق ميان صغيره و كبيره نخواهد بود و بعضى دعوى اجماع كردهاند بر آنكه بسيار كردن گناه هر چند از يك نوع نباشد بحيثيتى كه ارتكاب او گناه را زياده از اجتناب باشد و هرگاه كه گناه او را ميسر شود بىتوبه مرتكب شود البته قدح در عدالت او مىكند و گمان فقير آنست كه محض عزم بر صغيره بعد از فعل آن اصرار نيست بلكه اصرار با مداومت بر يك گناه و تكرار آنست بدون توبه يا بسيار مرتكب شدن صغاير بحيثيتى كه مشعر باشد به بىاعتنائى او بشرع و دين و در ما بين آن ندامت و پشيمانى از او ظاهر نشود و اما كباير در اقوال علماء و اخبار اختلاف بسيار است در آن و بعضى گفتهاند هر گناهى است كه حقتعالى در قرآن مجيد وعيد عقاب در آن كرده باشد و بعضى گفتهاند هر گناهى است كه شارع حد بر آن مقرر كرده باشد يا تصريح بوعيد عقاب در آن شده باشد و بعضى گفتهاند هر گناهى است كه كردن آن مشعر بر بىاعتنائى فاعل آن باشد بدين و بعضى گفتهاند هر گناهى است كه حرمت آن بدليل قطعى دانسته شده باشد و بعضى گفتهاند هر گناهى است كه وعيد شديد به آن در قرآن
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 585
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥٨٥