حسنات نداشتهاند كه ثواب دهند و گناه نكردهاند كه ايشان را عقاب كنند ايشان را خدمتكاران اهل بهشت گردانيدند و از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدند از اطفال مشركين حضرت
فرمود خدمتكاران اهل بهشتند بر صورت پسران آفريده ميشوند از براى خدمت اهل بهشت و شيخ طبرسى نيز اين دو حديث را در تأويل اين آيه روايت كرده است و از كلينى بسند صحيح از زراره منقولست كه گفت از حضرت صادق عليه السّلام سؤال كردم كه چه ميفرمائى در اطفالى كه پيش از بلوغ بميرند فرمودند سؤال كردند از رسول خدا ( ص ) از احوال ايشان فرمود خدا داناتر است به آنچه ايشان خواهند كرد حضرت فرمود كه يعنى دست از ايشان برداريد و در باب ايشان سخنى مگوئيد و علم ايشان را به خدا واگذاريد .
مؤلف گويد كه اصل در اين باب آنست كه مجمل بايد دانست كه دلايل عقليه و نقليه وارد شده است از آيات و اخبار كه حقتعالى عادل است و جور و ظلم نميكند و در باب اطفال و مجانين و جماعتى كه معذور باشند و حجت بر ايشان تمام نشده باشد يا عقل ايشان ناقص باشد و تميز ميان حق و باطل نتوانند نمود ايشان را بدون حجت ديگر كه بر ايشان تمام شود عذاب نخواهد كرد پس يا تكليف ديگر ايشان را خواهد كرد و ثواب و عقاب ايشان بر آن مترتب خواهد شد چنان كه در اخبار معتبرهء بسيار وارد شده است و بعضى از آنها را ذكر كرديم و محيى الدين اعرابى از صوفيهء اهل سنت به اين قائل شده است چنانچه بخاطرم مىآيد كه در كتاب فتوحات ديدهام يا ايشان را در اعراف جا ميدهد يا ببهشت ميبرد و درجهء پستى در بهشت خواهند داشت يا بعضى خدمتكار اهل بهشت خواهند بود يا بعضى در بهشت و بعضى در اعراف خواهند بود پس چنانچه در اين حديث صحيح وارد شده است علم ايشان را به خدا بايد گذاشت و بايد دانست كه آنچه مقتضى عدالت است حقتعالى بايشان سلوك مىكند و ظلم و جور نسبت بايشان نميكند و بدون اتمام حجت ايشان را عذاب نميكند و اگر خدمت اهل بهشت كنند به نحوى نخواهد بود كه دشوار باشد بر ايشان بلكه متلذذ خواهند بود از آن چنان كه ملائكه لذت مىيابند از خدمات مرجوعه بايشان و اللّه يعلم .
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 446
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٤٤٦