داشته باشند ، جهت زيارت عتبه عليه بروند [ و ] بر مبناى احوال به آنها احترام شود و در خصوص گمرك با تجار دولت ايران مانند اتباع ديگر اهل اسلام رفتار و توجه شود و از اموال تجارتى آنها يك بار گمرك گرفته و سپس تذكرهاى به آنها اعطا شود . در اماكن محل ، مخالف با شرع ، هيچگونه آقچه به عنوان گمرك از آنها طلب نشود . اگر از حجاج كسى در راه فوت كرد ، اموالش به وصى شرعيش تحويل داده شود [ و ] اگر وصى ندارد ، وسايلش را تحويل گرفته و تحت نظر دولت محافظت و يكسال تا مشخص شدن وكيل وى صبر شود تا هنگامى كه با معرفت دولت عليّه ايران ، وكيل ايشان تعيين شود . اگر وكيل تجار و حجاج اتباع ايران مشخص نشد تا اموال به وى سپرده شود ، بر مبناى شريعت اسلام ، وسايل حفظ شود . بر طبق معاهدهاى كه بين دولت ايران و سلطنت سنيّه ، منعقد است ، به حفظ وسايل تأكيد شده است . اين اوامر به همه حكام ، امير شام ، امين صره همايون و ديگران اكيداً اعلام شود . محافظان مكه مكرمه و مدينه منوره ، بر اين اوامر اعتنا و تأكيد كنند . در اين باب فى اوايل ج 1240
جودت خارجيه : 50 / 51
[ سند دوم ]
تاريخ : [ بر اساس تاريخ سند قبلى كه با اين سند از نظر موضوع همخوانى دارد ] فى اوايل ج 1240
از حضرات حجاج ايران كه سال گذشته به نيت اداى فريضه حج به مكه مكرمه و مدينه منوره آمدند ، هر چه بر طبق امر و اراده سنيّه رفتار كاملى كه لازم بود ايفا شد . طايفه عجم در اداى نماز ، احرامبندى و كشف عورت و ديگر مسايل ، بر خلاف مذاهب اربعه ، عمل مىكنند ؛ منع شوند .
نوع رفتار آنها توسط حضرت والى شام ، قبل از رفتن به مكه ، حاصل شد . بنابراين آنان را به رفتار و مسلك صحيحى ترغيب كنيد . نامههايى ( قائمه ) رسيده است كه از
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى ) — صفحة 111
مساهمون: اسرا دوغان
ص١١١