امام است كه ارزشمند است .
د : حكم العقل : از جمله منابع استنباط عند العامة و الخاصه حكم عقل و دليل عقلى است در اين رابطه نيز عقائد فراوانى ابراز شده كه عارى از افراط و تفريط نيست جماعت زيادى از اخبارى مسلكان خاصه و عامه جمود بر ظواهر اخبار داشته و براى هرخبرى حجيت قائلند ولى براى حكم عقل هرچند كه قطعى باشد ارزشى قائل نمىباشند و وقعى نمىنهند و متقابلا گروههاى فراوانى از عامّه و اهل سنت حكم عقل را مطلقا حجت دانسته و از آن استفاده مىبرند چه حكم عقل قطعى و چه ظنّى كالقياس و الاستحسان ولى جمهور اصوليين شيعه راه وسط را برگزيده و برآنند كه حكم عقل قطعى ارزشمند است « 1 » آنگاه مباحث عقليه را به مستقلات و غير مستقلات تقسيم نموده و در هربابى پيرامون ملازمه ميان حكم عقل و شرع گفتگو مىكنند « 2 » و نيز در بخش اصول علميه سخن از برائت عقليه است كه عقل مىگويد در فرض فقدان نص بر وجوب يا حرمت شما آزاديد و عقاب بدون بيان قبيح است و سخن از احتياط عقلى دارند كه در موارد علم اجمالى و شك در مكلف مع امكان الاحتياط عقل مىگويد : دفع عقاب محتمل واجب است و در موارد دوران بين المخدورين عقل حاكم به تخيير است و نيز در باب تزاحم اگر اهم و مهمى باشد عقل مىگويد : اهم واجب تعيينى و فعلى است و اگر هردو امر مساوى باشد عقل حكم به تخيير مىكنند و هكذا در باب متعارضين مقتضاى قاعده اوليّه عند جماعة تساقط است و عند جمع تخيير و هردو به حكم عقل است و خلاصه اينكه
هامش
( 1 ) - دليل اين مدعا را در شرح اصول فقه ، ج 3 ، مبحث حجيت عقل آوردهام .
( 2 ) - تفصيل اين مطالب را در ج 2 ، شرح اصول فقه آوردهام .