ب : سنت : همهء مسلمانان عالم سنت را يكى از منابع مهم و اصلى استنباط احكام مىدانند با اين تفاوت اساسى كه سنت در نزد عامه محدود و منحصر به قول و فعل و تقرير پيامبر خدا ( ص ) است ولى از ديدگاه دانشمندان شيعه دائرهء سنت بمراتب وسيعتر و گستردهتر است و شامل قول و فعل و تقرير معصوم مىباشد چه شخص شخيص رسول اكرم ( ص ) و چه ائمهء معصومين ( ع ) .
ج : اجماع : اجماع نيز بالاجماع ارزشمند است و در طول تاريخ دانشمندان اسلام براى استنباط احكام شرعيه از آن استفاده برده و مىبرند ولى باز هم تفاوت جوهرى ميان ارزش اجماع در مكتب عامه و خاصه وجود دارد :
اجماع در مكتب عامه اصالت و استقلال دارد و جداگانه در عرض كتاب و سنت حجت و طريق بسوى حكم است يعنى اگر جميع امت به عقيدهء اهل سنت بر وجوب يا حرمت امرى اتفاق نظر پيدا كردند آن امر سبيل المؤمنين شده و متابعت از آن واجب مىگردد چه اينكه سرپيچى از آن سبب عقوبت است .
ولى در مكتب اهل البيت ( ع ) اجماع يكدليل مستقل نيست بلكه طريقى است بسوى سنت و رأى معصوم ( ع ) همانگونه كه خبر واحد حاكى از سنّت است ، خبر متواتر كاشف قطعى از سنت است اجماع نيز كاشف قطعى از رأى معصوم است و تمام ارزش به همان منكشف است نه كاشف كه طريقى بيش نيست .
و لذا گفتهاند : اگر هزار نفر فقيه طراز اوّل بر امرى از امور دينيه متفق شوند ولى بطور حتم رأى معصوم را بهمراه نداشته باشند آن اتفاق از حيث اتفاق بودن پشيزى ارزش ندارد و متقابلا اگر تنها دو انسان مجهول النسب بر امرى توافق كنند و بطور قطع احدهما معصوم ( ع ) باشد آن اتفاق ارزش دارد يعنى فى الحقيقة آن رأى
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 420
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٤٢٠