نگذاشته و آنان كه از رموز كتابشناسى آگاه نيستند تصور مىكنند نسخهء قديم و يا خط مصنف است ، در صورتى كه صد يا دويست سال بعد نوشته شده و شيوهء خط و اسلوب تذهيب است كه زمان استنساخ اين گونه كتب را روشن مىسازد . متأسفانه خلخالى و قزوينى كه فاضل و علامه و كتاب دوست بودند با كتابشناسى و رموز آن آشنائى نداشتند .
تأييد اين معنى آنكه روزى در عصر آن استاد كه جمعى از دانشمندان هم حضور داشتند سخن از خط كوفى به ميان آمد و آن علامه [ قزوينى ] فرمودند : تصور مىكنم استادان خط كوفى در قرون اوليه در تحرير كافها و دالها كه بر خلاف ساير حروف در خط كوفى به طور زيبائى كشيده شده ، با قالبهاى مخصوص چوبى كه تعبيه كرده بودند بر روى آن مركب ماليده و بر روى پوست منعكس مىكردند .
نگارنده با دلايل موجه ثابت كردم كه اينطور نيست و اضافه كردم كه كاف كوفى در خط نسخ هنوز به كار مىرود و هر قرآن خطى را كه در نظر آوريم صدها كاف كوفى مىبينيم كه تمام به يك اندازه و يك شكل تحرير شده ، بنابراين قدرت دست و استمرار و مهارت خوشنويسان در اقلام هفتگانه در هر عصر و زمان بوده است كه اين قبيل حروف را به يك اندازه و زيبا مىنوشتند .
مقصود از اطالهء سخن اينست كه خلخالى و قزوينى ، صرف بتاريخ تحرير مجعول آن [ نسخهء حافظ خلخالى ، قزوينى ، غنى ] متكى بودند و همين اتكاء ، سبب بوده كه نسخهء چاپ آنان از لحاظ متن چندان اعتبار ندارد . و سالها گذشته هنوز به راز تاريخ اين نسخهء اساس پى نبرده و عجب اينست كه بيشتر چاپهاى اين چند سال بر اساس متن چاپ مرحوم قزوينى بوده است كه صرف نظر از حواشى و تعليقات فاضلانهء آن ، متن نادرستى است و نگارنده اكنون دلائل نادرستى نسخهء خلخالى [ - نسخهء قزوينى ، غنى ] را بيان مىكنم :
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — صفحة 1574
مساهمون: شمس الدين حافظ
ص١٥٧٤