قو امّا بواسطهء محافظت درس قرآن ، و ملازمت بر تقوى و احسان « 1 » ، و بحث كشّاف و مفتاح « 2 » ، و مطالعهء مطالع و مصباح ، و تحصيل « 3 » قوانين ادب ، و تجسّس « 4 » دواوين عرب ، بجمع اشتات غزليّات نپرداخت و بتدوين و اثبات ابيات مشغول نشد « 5 » ، و مسوّد اين ورق عفا اللّه عنه ما سبق « 6 »
هامش
( 1 ) اين عبارت اخير يعنى « و ملازمت بر تقوى و احسان » مطابق حن و هندى و نسخهء آقاى دبير خاقان است كه اقدم و اصحّ نسخ داراى اين مقدّمه مىباشند ، ساير نسخ جديده و نسخ چاپى بجاى آن : و ملازمت شغل سلطان ، يا : و ملازمت تعليم سلطان ، - و اين نسخهبدل براى شرح احوال حافظ خالى از اهميّت نيست چه بنا بر نسخ جديده حافظ ملازمت شغلى از اشغال سلطانى را مىنموده يا معلّم سلطان بوده است در صورتى كه بنا بر سه نسخهء قديمى مذكور ابدا چنين چيزى در بين نبوده و خواجه جز به محافظت درس قرآن و ملازمت بر تقوى و احسان و تحصيل علم و ادب و تجسّس دواوين عرب به شغلى ديگر از اشغال دنيوى نمىپرداخته است ،
( 2 ) چنين است صريحا واضحا در همان سه نسخهء مذكوره ، نسخ جديده : و تحشيهء كشّاف و مفتاح ، - و اين نسخهبدل نيز به همان لحاظ مذكور بىاهميّت نيست چه بنا بر نسخ جديده حافظ حواشى بر كشّاف و مفتاح نگاشته بوده در صورتى كه بنا بر سه نسخهء اوّل خواجه فقط بحث و تدقيق و مطالعهء كتب مذكور مىپرداخته است ،
( 3 ) بعضى نسخ : تحصين ، بعضى ديگر : تحقيق ،
( 4 ) چنين است در حن الف ط ت ، نسخ ديگر : تحسين ،
( 5 ) چنين است اين جمله در حن و هندى و نسخهء آقاى دبير خاقان ، نسخ ديگر : ولى محافظت درس قرآن و . . . و . . . از جمع ، شتاب غزليّاتش مانع آمدى و از تدوين و اثبات ابياتش وازع گشتى ، -
( 6 ) در اينجا در نسخ قديمه و جديده اختلاف قرائت بسيار مهمّى موجود است ازاينقرار :
در هفت نسخه از يازده نسخهء خطّى ديوان كه داراى اين مقدّمه مىباشند و آن هفت نسخه « بقيّه در صفحهء بعد »