[ شرح ] غزل 164
بيت 1 : نفس باد صبا . . . : شميم باد بهارى در اثر وزش از روى گلهاى مشكبار عطرآگين خواهد شد و دنيا كه در زمستان رو به كهولت نهاده بود ، بار ديگر با فرا رسيدن فصل بهار ، نشاط جوانى را از سر خواهد گرفت .
بيت 2 : ارغوان : گل ارغوان عقيق : سنگى سرخفام كه از سنگهاى قيمتى است يا ياقوت خام جام عقيقى : ساغر سرخفام شراب
گل ارغوان ، جام سرخفام شراب را به گل ياسمن مىدهد و گل نرگس به مشاهدهى شقايق مىپردازد . منظور اين است كه در فصل بهار تمام گلهاى زيبا در چمن مىرويند ، با لطافت و خرمى گرد هم جمع مىشوند ، جشن شادمانى بپامىكنند و با يكديگر مهربان مىشوند .
بيت 3 : تطاول : ستم هجران : فراق بلبل از گل
بلبل كه در اثر ظلم و ستم سرماى زمستان به هجران گل مبتلا شده بود ، با فرا رسيدن فصل بهار با آواز و نعرهى مستانه ، دادخواهانه به سراپردهى معشوق ( گل ) خواهد رفت .
بيت 4 : خرابات : ميخانه خرده مگير : عيبم مكن زمان خواهد شد : وقت تلف مىشود
اگر از مسجد روى به ميخانه آوردم بر من عيب مگير ، زيرا سخن واعظ طولانى و وقتگير است و براى رسيدن به محبوب زمان ، بيهوده از دست مىرود .
بيت 5 : مايهى نقد بقا : سرمايهى عمر ضمان : ضامن ، ضمانت
اى دل اگر خوشى امروز را به فردا موكول كنى ، از كجا معلوم است كه فردا زنده باشى ، پس فرصت را غنيمت بشمار .
بيت 6 : ماه شعبان : ماه پيش از ماه رمضان ، هشتمين ماه قمرى منه از دست قدح :
جام شراب را از دست رها مكن كاين خورشيد : قدح شراب به خورشيد تشبيه شده است .
عيد رمضان : عيد فطر ، روز روزهگشايى ، نخستين روز ماه شوال - در ماه شعبان حد اكثر استفاده را در بادهنوشى بكن ، زيرا خورشيد تابان شراب را يك ماه ديگر نخواهى ديد .
بيت 7 : گل عزيز است . . . : عمر گل كوتاه است ، همنشينى با او را مغتنم بدانيد .
بيت 9 : اقليم وجود : جهان هستى
حافظ به اميد ديدار تو به جهان هستى ، قدم نهاد . قبل از آن كه رخت از سراى هستى بيرون كشد او را به ديدارى اميدوار كن .