12 . وقتشناسى
حاج شيخ به مقتضاى حديث علوى « انتهزوا فرص الخير لأنها تمرمرّ السحاب » « 1 » از هر دقيقهاى نهايت استفاده را مىبرد و هيچ فرصتى را فرونمىگذارد .
براى اينكه در مطالعه وقت كمتر و استفادهء بيشترى برده باشد ، به تلخيص و تشجير و فهرستنگارى برخى از كتابها همچون : فهرست نديم ، المآثر و الآثار ، روضات الجنات و جامع السعادات پرداخت .
همچنين براى اينكه از امانت گرفتن برخى از كتابها و به هدر رفتن اوقاتش ، در امان باشد ، به استنساخ كتابهايى مانند رجال نجاشى ، فهرست منتجب الدين و فهرست شيخ طوسى پرداخت .
آنگاه كه الذريعة در ايران به چاپ مىرسيد براى تسريع در عمل دو جلد را همزمان در نجف به چاپ رسانيد . و زمانى كه خاطرش از چاپ الذريعة اطمينان يافت ، به طبع موسوعهء دومش طبقات اعلام الشيعة در عراق پرداخت .
اگر كسى وقت او را با حرفهاى بىفايده مىگرفت ، بىنهايت آزرده خاطر مىگرديد و اشك تحسر از چشمانش سرازير مىشد .
13 . نشاط علمى
مداومتش بر عمل ، غير قابل توصيف بود ، چون كارش را دوست داشت و بدان عشق مىورزيد . بارها براى تحقيق مسألهاى - مانند شناسايى مؤلف كتابى مجهول - از اول شب تا صبح بيدار مىماند و لحظهاى نمىخوابيد . روزهايى بر او مىگذشت كه اوقات ناهار و شام را جز با اعتراض خانواده نمىفهميد .
حل يك مسئله - مانند اسناد مرسل يا تسلسل مقطوع - او را بىاندازه خوشحال و مسرور مىساخت .
هامش
( 1 ) . آمدى ، غرر الحكم ، ج 1 ، ص 132 .