2 - وجوب سمعى
نظريه ديگر معتقد است وجوب پذيرش توبه و سقوط مجازات وجوب سمعى است و نه عقلى . در كشف المراد اين مطلب از مرجعه نقل شده است . مرحوم سيد مجاهد نيز در مفاتيح الاصول همين نظريه را پذيرفته است .
بايد گفت : قبول توبه و اسقاط مجازات از سوى خداوند تبارك و تعالى تفضل است و نه لطف . بر خداوند عقلًا واجب نيست كه توبه را قبول كند ، زيرا « تفضل » با « لطف » فرق دارد . تفضل آن است كه خداوند از روى كرم و فضلش به كسى كه استحقاق فضلى را ندارد ، به او چيزى بدهد در حالى كه « لطف » در اصطلاح « مقرب الى الطاعة و مبعد عن المعصية » است . فلذا ارسال و انزال كتب بر خداوند واجب است ، زيرا در غير اين صورت نسبت به بندگان لطف نكرده و عوامل مقرب و مبعد را به آنان نشناسانده است .
3 - سقوط مجازات به واسطه نفس توبه است يا به واسطه كثرت ثواب مترتب بر توبه ؟
عدهاى معتقدند : سقوط مجازات به خاطر كثرت ثوابى است كه بر توبه مترتب است و از باب
« إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ »
مىباشد .
لكن اين قول صحيح به نظر نمىرسد ، زيرا اولًا : گاهى اوقات توبه محقق مىشود لكن مجازات ساقط نمىشود همانند محاربى كه بعد از دستگيرى توبه كند كه اگر چه توبه او عند اللَّه پذيرفته مىشود لكن موجب سقوط مجازات از او نمىشود .
در حالى كه اگر سقوط مجازات از باب « كثرت ثواب » باشد در اين صورت توبه قبل و بعد از دستگيرى فرقى نخواهد داشت . ثانياً : اگر سقوط مجازات به خاطر كثرت ثواب باشد . نبايد فرقى بين توبه قبل از معصيت با توبه بعد از معصيت باشد . زيرا توبه ثواب زيادى دارد و مىتواند گناه بعدى را نيز از بين ببرد . لكن از آنجا كه اين فرض مردود مىباشد و در اين صورت شخص مجازات مىشود ، لذا معلوم مىشود كه نفس توبه مسقط مجازات مىباشد و نه كثرت ثواب . ثالثاً : اگر سقوط عقاب به واسطه زيادى ثواب باشد اين امر بايد تمام گناهان را شامل شده و توبه مرتد محتضر را نيز در برگيرد . در حالى كه توبه از او بطور مطلق پذيرفته نيست .