بيان مستلزمات عقلى
منظور از اين قسم آن است كه ائمه عليهم السّلام به نكتهاى از آيه اشاره كردهاند كه لازمهء حكم و عقلى است . به دو نمونهء آن اشارت مىرود :
الف .
عن جعفر بن محمد عليه السّلام . . . قال : و لا يأخذ اللّه عزّ و جلّ ، البرئ بالسقيم ، و لا يعذّب اللّه عزّ و جلّ الاطفال بذنوب الآباء ، فانّه قال فى محكم كتابه :
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
. « 1 »
امام صادق عليه السّلام براى روشن كردن آيهء ( 164 سورهء انعام ) كه مىفرمايد : « كسى بار گناه ديگرى را به دوش نمىكشد » فرمود : خداوند عز و جل انسان سالم را به جاى مريض مجازات نمىكند ، همچنين اطفال را با گناه پدرانشان عذاب نمىكند .
لازمهء آيهء شريفه يك حكم و قانون عقلى است كه ظلم و ستم قبيح است و خداوند ذرهاى ستم نمىكند ( زيرا مجازات يكى به جاى ديگرى از مصاديق بارز ظلم است ) .
ب .
عن هشام بن حكم ، قال : قلت لابى عبد اللّه عليه السّلام ما الدّليل على انّ اللّه واحد ؟ قال عليه السّلام : اتّصال التدبير و تمام الصنع ، كما قال اللّه عز و جل :
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
. « 2 »
و
فى رواية اخرى عنه عليه السّلام : انّه لو كان معه إله لذهب كل إله بما خلق و لذهب بعضهم على بعض و لافسد كل واحد منهما على صاحبه . « 3 »
هشام بن حكم از امام صادق عليه السّلام مىپرسد : دليل بر يگانگى خدا چيست ؟ آن حضرت براى اثبات يگانگى خداوند ، به اتصال تدبير در تمام اجزاى جهان هستى استدلال كردهاند كه لازمهء آن وجود مدبّر واحد است . چنان كه در آيهاى خداوند به اين مطلب اشاره كرده ، مىفرمايد : اگر خدايانى در آسمان و زمين بودند ، آسمان و زمين به فساد كشيده مىشد .
در روايت ديگرى ، امام عليه السّلام در اين ارتباط استدلال مىكنند به اين كه ، نشانهاى از مخلوقات خداى ديگر نيست و اگر چنين بود هر خدائى به دنبال آفرينش خود بود و براى خداى ديگر درگيرى و فساد ايجاد مىكرد . پس اين كه نشانهاى از مخلوق خداى ديگرى
هامش
( 1 ) نور الثقلين ، ج 1 / 786 .
( 2 ) انبياء / 22 .
( 3 ) نور الثقلين ، ج 3 / 419 و 418 .