چيزها مانند آتش « وجه » دارند ، اما نمىتوان آن را مشخص كرد . بعد فرمود :
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ . . .
« 1 » مشرق و مغرب همه از آن خدا است ، به هر طرف روى كنيد خدا ( وجه خدا ) آن جا است .
ب .
تلا ابو عبد اللّه عليه السّلام هذه الآية :
وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً
« 2 » فاخذ قبضة من حصى و قبضها بيده ، فقال : هذا الاقتار الذى ذكره اللّه فى كتابه ثم قبض قبضة اخرى فارخى كفّه كلّها ، ثم قال : هذا الاسراف ، ثم اخذ قبضة اخرى فارخى بعضها و امسك بعضها و قال : هذا القوام .
آيهء فوق دربارهء بندگان شايستهء خدا ( عباد الرحمن ) است . خداوند مىفرمايد : آنها كسانى هستند كه هر گاه انفاق مىكنند ، نه اسراف نموده ، و نه سختگيرى مىنمايند ، بلكه در ميان اين دو ، حد اعتدالى دارند .
الاقتار : الامساك عن حق اللّه او الامساك ، دست تنگ گرفتن ؛ بخل .
قوام : العدل . الوسط .
امام صادق عليه السّلام براى فهم معانى « اسراف » ، « اقتار » و « قوام » به نمونهء محسوس اشاره نموده ؛ مقدارى ريگ را در دست گرفت و مشت خود را بست و فرمود : اين اقتار ( سختگيرى ) است . سپس كف دست خود را كاملا باز نمود و فرمود : اين اسراف است و پس از آن مقدارى ريك كه در دستش بود مقدارى از دست را باز و مقدارى از آن را بست و فرمود : اين قوام يعنى حد وسط ، بين اقتار و اسراف است .
6 . تفسير عقلى
امامان معصوم عليهم السّلام گاهى در تفسير آيات قرآن به ويژه آياتى كه مربوط به عقايد و اثبات توحيد و يگانگى خداوند است از براهين ، اصول و قواعد عقلى استفاده كرده ، معناى آيه را روشن و شك و ابهام را از آن مىزدودند .
اين روش ممكن است داراى اقسامى باشد كه به دو قسم مهم آن در اين جا اشارت مىرود :
هامش
( 1 ) بقره / 115 .
( 2 ) فرقان / 67 .