از نظر قبيلهشناسى سرزمين خيبر محلّ سكونت قبايل غطفان و اشجع در مركز و مغرب حرّه و بين خيبر و فدك ، قبايل بنومرة و بنوفزاره و در سمت غربى اين قبايل ، جمعى از قبيلهء جُهَيْنه به سر مىبردند .
امروزه غالب ساكنين سرزمين خيبر ، منسوبين به قبيلهء بنوهُتَيم هستند . « 1 » تا قبل از 1390 ه . ق . خيبر ، تابع اميرنشين حايل بود ؛ ولى در سالهاى 1395 تا 1397 ه . ق پى بردم كه خيبر با داشتن 29 روستا و 44 آبادى كه تابع آن بودند و جمعاً 32221 نفر جمعيت داشت ، از نظر تقسيمات ادارى عربستان سعودى ، اميرنشينى تابع امارت مدينه بهشمار مىآيد . « 2 »
ب : خيبر ، پايگاه يهوديان حجاز
وقتى « مقدّسى » در كتاب خود به سال 375 ه . ق . نوشت :
« خيبر بلد حصين » از يك شهرت تاريخى سخن به ميان آورد « 3 » و وقتى « ادريسى » ، خيبر را « مدينه صغيرة كالحصن ذات النخل و زروع » « 4 » خواند ، جز تأكيد بر تمركز قلاع و استحكامات آن ، موقعيّتى براى خيبر قائل نبود . « 5 » بنابر اين مترادفبودن معناى خيبرِ عبرى با حصن عربى ، خيبر را بيش از يك شهر ، به عنوان « پادگان يهودان حجاز » معرّفى مىنمايد . سمعاني ذيل كلمهء الخيبرى مىنويسد :
هامش
( 1 ) . مجلّةالعرب ، سال سوم ، صص 869 - 863 . حمد الجاسر ، « فى شمال غرب الجزيره » صص 226 - 222 ، چاپ رياض ، 1970 م
( 2 ) . همچنين نك : « دليل مسمّيات المُدن و القرى و الهجر فى المملكة العربيّة السعوديّه ، سنة 1390 » ، وزارة المالية و الاقتصاد الوطنى . نيز نك :
« دليل القرى و القبايل فى المملكة » ، وزارة الدّاخليّه ، سنة 1394 ه . ق .
نيز نك : مقالههاى : عاتق بن غيث البلادى در مجلة العرب ، اودية الحجاز .
و همچنين نك : حسين حمزه بندقجى ، « اطلس المملكة العربيّة السعوديّه » ، چاپ دانشگاه اكسفورد ، 1389 ه . ق
( 3 ) . « احسن التّقاسيم فى معرفة الأقاليم » ، ص 83
( 4 ) . « شهرك كوچكى بود به شكل قلعه كه درختان نخل و كشتزار دارد . »
( 5 ) . ابوالفداء ، « تقويم البلدان » ، ص 89 ، متن اصلى .