آنچه مسلّم است ، اصالتِ دو مسجد سلمان فارسى و علىّ بن ابىطالب است كه نقش اساسى اين دو بزرگوار در واقعهء خندق ، هر پژوهندهاى را به ريشهداربودن اين دو مسجد متقاعد مىسازد . ولى اينكه بر اساس چه مأخذ و منبع موثّقى ، مسجد ابوبكر بنا شده و يا در عصر سعودىها مساجدى به نامهاى عُمر و فاطمه ساخته شده است ، جز شايعات مردم ، سند ديگرى نيافتم . و پيكرههاى 5 - 3 ؛ 6 - 3 ؛ 7 - 3
4 / ت : كهف بنىحرام
« بنوحرام بن كعب بن غنم بن كعب بن سلمه » طايفهاى از انصار بودند كه بين گورستان بنىسلمه و المذاد « 1 » زندگى مىكردند و سپس در بريدگىهاى كوه سلع ، بساط حيات قبيلهاى خود را گستردند .
فيروزآبادى سندى را از « زبير بن به كار » « 2 » ثبت كرده « 3 » كه آن را سمهودى « 4 » و ابننجّار « 5 » نيز ضبط و ثبت كردهاند . سند مزبور از اين قرار است :
كانوا أيام الخندق يخرجون مع رسول اللَّه و يخافون البيات ، فيدخلون به كهف بني حَرَام فيبيتُ فيه حتى إذا أصبح هبَطَ . « 6 » بنابر اين محلّ كهف يا غارى كه مسلمانان در روزهاى سخت هجوم كينهتوزان يهود و قريش به آن پناه مىبردند تا شب را به صبح آورند ، مورد توجّه اهل مدينه و به نشانهء اثرى از تاريخ خندق از اهمّيّت خاصّى برخوردار بوده است .
هامش
( 1 ) . الثقات ، ابن حبان ، ج 1 ، ص 266
( 2 ) . طلحة بن خِراش .
( 3 ) . « المغانم المطابه » ، ص 249
( 4 ) . « وفاء الوفا » ، ج 2 ، ص 149
( 5 ) . « الدّرة الثّمينة فى تاريخ المدينه » ، ص 39
( 6 ) . « در ايام جنگ خندق ، مسلمانان به همراه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيرون مىرفتند و از توقف شبانه مىهراسيدند ، پس وارد غار بنىحرام مىشدند و بيتوته مىكردند و چون صبح مىرسيد ، ( از فراز كوه ) پايين مىآمدند . »