اين مقدار معلومات ، براى شناخت منابع تاريخى مساجد مذكور ، مشكلى را حل نمىكند ؛ ولى مطرى - مورّخ ديگر مدنى - دقيقتر به وصف بناهاى مذكور پرداخته ، مىنويسد :
« مسجدى كه پس از مسجد فتح در سمت قِبلى ( جنوبى ) قرار گرفته ، به نام مسجد سلمان فارسى است و دومى كه در سمت قِبلى مسجد سلمان واقع است ، به مسجد اميرالمؤمنين على عليه السلام مشهور است .
مطرى از مسجد سومى كه در دوران او جز ويرانهاى از آن باقى نمانده ، نام يا نشانى تاريخى نمىشناساند .
سمهودى از دو مسجدِ « على » و « سلمان » تنها بر اساس شايعات مردم سخن مىگويد « 1 » و نظر مىدهد كه بناى مسجد ويران شده و تنها آثارى از پايههاى بناى بجامانده به نام « مسجد ابىبكر » بين مردم شهرت دارد . سمهودى اظهار شگفتى مىكند كه نمىدانم چرا مردم به مسجد سلمان ، مسجد ابىبكر هم مىگويند !
مسجد على عليه السلام كه با عرض شانزده و طول سيزده ذرع ( از شمال به جنوب ) محاسبه و ثبت شده است ، از سوى « امير زينالدّين ضيغم بن خشرم » - امير مدينه - در سال 876 ه . ق . تعمير و مرمّت شده و براى آن گنبدى ساخته شده است . امير مزبور نام « ابن ابىالهيجاء » از وزراى مملوكىهاى مصر را كه سيصد سال قبل از امير زينالدّين مىزيسته است ، به عنوان اهتمامكننده براى مرمّت مسجد در لوحهاى ميانهء سقف ديده است . نام ابن ابىالهيجاء نشان مىدهد كه همزمان با مرمّت مسجد فتح ، دو مسجد سلمان و على نيز توسّط او در سال 575 ه . ق . تجديد بنا شده است .
مسجد « سلمان فارسى » نيز در زمان سمهودى چهارده و هفده ذرع بوده و طول آن از شرق به غرب مساحت داشته است .
اين مساجد بدان جهت در تاريخ محفوظ مانده است كه به گفتهء معاذ بن سعد :
هامش
( 1 ) . سمهودى ، « وفاءالوفا » ، ج 3 ، ص 836