بوده است . » « 1 » اين نظر اگر چه با اجتماع مفسّران در مدنىبودن سورهء فتح مطابق است ، ولى نگارنده نمىداند چگونه آن را با اقوال همهء مفسّران در اينكه به سختى سعى كردهاند به استناد اسانيد متعدّد ، شأن نزول سوره را واقعهء حديبيّه ، خيبر بخوانند ، مطابقت دهد . « 2 » آنچه نمىتوان در آن ترديد تاريخى روا داشت ، بشارت فتح است كه به استناد كتاب « مغازى » به نقل از ابنعقبه ، پيامبر صلى الله عليه و آله در اين محل به اطّلاع مسلمانان رساند :
« فسمى بذلك لوقوع البشارة بالفتح فيه » . « 3 » نكتهء مهم اين است كه آيا اين محل ، مسجدى بوده كه محمّد صلى الله عليه و آله در ايّام محاصرهء مسلمانان از سوى احزاب ، در آن نماز به جاى مىآورده است ؛ يا تنها خيمهگاه آن حضرت بوده و بعدها مسجدى در آن بنا شده است و مكرّراً محلّ نماز پيامبر بوده است ؟
فيروزآبادى صريحاً در ذيل شرح واقعهء خندق مىنويسد :
« و جعل المسلمون ظهورهم إلى جبل سلع و ضرب - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - قبة على موضع مسجد الفتح اليوم » . « 4 » اين سند نشان مىدهد كه خيمهگاه محمّد صلى الله عليه و آله در مكان فعلى مسجد فتح بوده ؛ نه اينكه آنجا مسجدى بوده كه محمّد صلى الله عليه و آله در آن به عبادت مشعول بوده است . اين نظر با اسناد تاريخى مكتوب در مغازىها و سيرهها مطابقت كامل ندارد ؛ زيرا واقدى از
هامش
( 1 ) . « وفاء الوفا باخبار دار المصطفى » ، جزء 3 ، ص 835
( 2 ) . قرطبى ، « جامع الأحكام القرآن » ، ج 16 ، ص 259 ، سورهء الفتح
( 3 ) . « آن را به اين سبب مسجد فتح ناميدهاند كه بشارت فتح و پيروزى در آنجا داده شد » . نك : « وفاء الوفا » همان مدرك .
( 4 ) . « مسلمانان ، پشت به كوه سلع ايستادند و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در محل امروزى مسجد فتح ، خيمه زد » . « المغانم المطابة فى معالم طابه » ، ص 134