شاپور در بيابانهاى اطراف كوفه حفر نمود تا مانع هجوم اعراب به سرزمينهاى سواد شود ، ياد كرده است . « 1 » ولى در كتاب ديگر خود به تفصيل مىنويسد :
« و خندق سابور : في بريّة الكوفة ، حفره سابور بينه و بين العرب خوفاً من شرّهم ، قالوا : كانت هيت و عانات مضافة إلى طسوج الأنبار ، فلما ملك انوشروان بلغه أنّ طوائف من الأعراب يغيرون على ما قرب من السّواد إلى البادية ، فأمر بتجديد سور مدينة تعرف بالنَّسر ، كان سابور ذوالأكتاف بناها ، و جعلها مسلحة تحفظ ما قرب من البادية ، و أمر بحفر خندق من هيت يشقُّ طَفَّ البادية إلى كاظمة ممّا يلي البصرة و ينفذ إلى البحر ، و بني عليها المناظر و الجواسق و نظمه بالمسالح ، ليكون ذلك مانعاً لأهل البادية من السواد ، فخرجت هيت و عانات بسبب ذلك الخندق من طسوج شاه فيروز ، لأنّ عانات كانت قرىً مضمومة إلى هيت » . « 2 » لذا اگر براى اعراب مناطق جنوب شرقى عراق ، خندق امرى شناختهشده بود ، مسلّم است كه هنگام اقدام مسلمانان در اتّخاذ چنين شيوهاى براى دفاع از شهر مدينه ، اعراب حجاز ، نجد و غير آن از اين كيد جنگى آگاهى نداشتهاند ؛ والّا همهء مورّخان عرب مانند
هامش
( 1 ) . « المشترك وضعاً و المفترق صقعاً » ، ص 160 ، چاپ دانشگاه گوتينگن ، آلمان ، 1846 م ، به اهتمامDLEFNE TSUW.
( 2 ) . « و از جمله ، خندق شاپور در دشت كوفه است كه شاپور آن را ميان خود و اعراب حفر كرد تا از شر آنان در امان باشد و آن خندق ، مناطق هيت و عانات و نيز منطقهء طسوج از شهر انبار را در بر مىگرفت و چون انوشيروان به پادشاهى رسيد ، او را خبر دادند كه قبايلى از اعراب ، به مناطق سواد و باديه چشم طمع دارند ، پس فرمان داد كه باروى شهر نسر را كه شاپور ذوالاكتاف آن را بنا كرده بود ، نوسازى كنند و آن را مسلح نمايند تا پيرامون باديه را در امان دارد ، و نيز فرمان داد كه در هيت خندقى بكَنَند كه صحراى باديه را مىشكافت و از نزديك بصره تا كاظمه امتداد داشت و به دريا مىرسد . بر كنار آن ، محلهاى ديدبانى و قلعههاى نگهبانى ساختند و آن را مستحكم كردند تا اهل باديه تا سواد را حراست كند و بدينسان ، مناطق هيت و عانات بيرون از آن قرار گرفتند و شاه فيروز آن خندق را از طسوج حفر كرد ، زيرا عانات ، دهكدهاى در كنار هيت بود . »
« معجم البلدان ، جزء 3 ، ص 470 ، چاپ مصر ، مطبعهء السّعاده ، 1906 م