مالك ، ابنعبّاس ، الحسن ، قتاده و الرّبيع ، نقل كردهاند ، نمىتوان در اصل واقعه ترديدى داشت ؛ ولى آنچه قابل تأمّل است ، وجود قبّهاى در قسمت شمالى مزار شهداى احد بهعنوان قبّةالثّنايا يا مدفن ثنايا النّبى يا قبّة السّن مىباشد . اين بنا اگر چه مبتنى بر يك واقعهء تاريخى بنا شده بود ، ولى مدارك تاريخى مشخّصى در اثبات اينكه چنين محلّى مكان دفن دندان پيامبر بوده است ، به دست ما نرسيده است . با اين همه نزد مردم مدينه ، اين قبّه بهعنوان يادگارى از واقعهء شكستهشدن دندان پيامبر ، از ديرينه و شهرت زيادى برخوردار است .
« ابراهيم رفعت پاشا » ضمن شرح مشاهدات خود از قبّهء مذكور مىنويسد :
« و لا مستند لمن زعم ذلك و انما هو اشاعة بين أهلالمدينة » . « 1 » « رفعت پاشا » دو تصويرِ بسيار باارزش از آخرين بناى قبّةالثّنايا در احد در مجلّد اوّل كتابش ثبت كرده ، كه دقيقاً موقعيّت ساختمانى آن را در سالهاى 1318 - 1325 ه . ق .
( 1901 - 1908 م ) نشان مىدهد . « 2 » دو سال بعد ، يعنى در سال 1327 ه . ق . « محمّد لبيب البتنونى » اين مكان را ديده و تنها به بيان اينكه « قبّة السّن » نزديك مسجد سيّدنا حمزه است ، بسنده كرده است « 3 » و دقيقاً قسمتى از بناى گنبدىشكل آن را در پشت تصويرى از مسجد حمزه نشان داده است كه مىتواند مستند خوبى در آثارشناسى مدينه به شمار آيد . « 4 » سابقهء چنين بنايى طولانى نيست و على بن موسى در كتاب خود ، چون مدينهء سال 1303 ه . ق . برابر 1885 ميلادى را توصيف مىكند ، به تجديد بناى اين بنا توسّط « رامز پاشا » داماد « سليمبك ماينجى » از شهروندان صاحبمنصب استانبول اشارتى كرده
هامش
( 1 ) . « سند و مدركى در اين باره وجود ندارد ، اما برخى چنين پنداشتهاند و ميان اهل مدينه شايع شده است » . نك : « مرآةالحرمين » ، ج 1 ، ص 393
( 2 ) . پيكرهء 18 - 2 ؛ 19 - 2
( 3 ) . « الرّحلة الحجازيّه » ، ص 224 ، چاپ 1910 م
( 4 ) . پيكرهء 20 - 2