1 / الف : احد ، حدّ حرم مدنى
در سمت شمالى كوه احد ( پشت آن ) كوه كوچكى قرار دارد كه برخى از مُستندات ، آن را « ثور » خواندهاند و اين « ثور » ، غير از كوه معروفى است كه به همين نام در مكّه مىباشد .
ابوداود در كتاب « سنن » از پيامبر گفتهاى را در معلوم ساختن حدود حرم مدينه ثبت كرده است كه رسول خدا گفت : « المدينة حرامٌ ما بين عائر إلى ثور . . . » . « 1 » مسلم در « الصحيح » همين حديث را از طريق ابوبكر بن ابىشيبه از على بن ابىطالب آوردهاست ؛ با اين تفاوت كه مسلم به جاى كلمهء عائر ، همان تلفّظ مشهور عَيْر را ثبت كرده كه : « المدينة حرم ما بين عير إلى ثور » . « 2 » ولى بخارى در كتاب « الصّحيح » حديث را از محمّد بن بشار به نقل از عبدالرّحمان و او از سفيان به نقل از اعمش از ابراهيم التّيمى از پدرش و او از علىّ بن ابىطالب روايت كرده است ، با اين تفاوت كه از ذكر كلمهء ثور خوددارى نموده ، مىنويسد :
« عنالنبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - . . . المدينة حرم ما بين عائر إلىكذا » . « 3 » قيد كلمهء « كذا » به جاى نام « ثور » موجب گرديد كه بعضى از فحول ، نسبت به بود و نبود كوهى همنام ثور در مدينه پژوهشهايى انجام دهند .
آنچه مسلّم است كوه كوچكى در قسمت شمالى مدينه و پشت كوه احد وجود دارد و عدّهاى كه حدود حرم را از « عير تا ثور » دانستهاند ، نظر به همان كوه كوچك داشتهاند . « 4 »
هامش
( 1 ) . « شهر مدينه ، حد فاصل عائر ( عير ) تا ثور ، حرم است » . ابوداود ، سنن ، باب فى تحريم المدينه . نك : المناسك الحج . محمّدبن كثير بهنقل از راويانىكه در نهايت از علىبن ابىطالب عليه السلام نقل روايت كردهاند . »
( 2 ) . مسلم ، صحيح ، جزء 9 ، ص 143 ؛ شرح نووى . نك : فضلالمدينة و دعاءالنّبى
( 3 ) . بخارى ، كتاب الصّحيح ، كتاب الحج ، باب حرم المدينه .
( 4 ) . در بارهء كوه عير نك : پيكره 4 - 2 . در باب موقعيّت عير و ثور در مدينه نك : نقشهء شهر مدينه بر اساسآثار و تاريخ ، ج 1