نقد حديث مذكور و قيد كلمهء « كذا » به جاى « ثور » در « صحيح بخارى » ، نظر داده است كه :
« أكثر الرواة في كتاب البخاري ذكروا عيراً و أمّا ثور فمنهم من كنى عنه بكذا و منهم من ترك مكانه بياضاً لأنّهم اعتقدوا ذكر ثور هنا خطأ » . « 1 » ابن حجر عسقلانى « 2 » به نظريهء ابن التين اشاره و ميل كرده كه :
« إنّ البخاري أبهم اسم الجبل عمداً لأنّه غلط فهو غلط منه ، بل ابهامه من بعض رواته » . « 3 » و مازرى متوفّاى 536 ه . ق . در « المُعْلم بفوائد مسلم » صراحت دارد كه :
« قال بعض العلما ثور هنا و هم من الراوي و انّما ثور بمكة ، قال و الصحيح أُحُد » . « 4 » قبل از اينان « ابوعبيد قاسم بن سلام » متوفّاى 224 ه . ق . به تفصيل ، حديث مذكور را نقد كرده و آن را روايت اهل عراق دانسته و ابراز كرده است كه اهالى مدينه از وجود چنين كوهى در مدينه اظهار بىاطّلاعى كردهاند . لذا به اين باور است كه بايد حديث « ما
هامش
( 1 ) . « بيشتر راويان كتاب بخارى ، كوه عير را ذكر كردهاند ، اما در مورد كوه ثور ، برخى از آنان با كنايه از آن ياد كردهاند و گروهى نيز جاى آن را خالى گذاردهاند ؛ زيرا معتقدند كه نام بردن از كوه ثور در اين منطقه ، نادرست است » ؛ نك : « شرح صحيح مسلم » ، جزء 9 ، صص 142 و 143 ذيل حديث . همچنين حاشيه بر « ارشاد السارى » قسطلانى ، ج 6 ، صص 78 و 79
( 2 ) . فتح البارى ، ج 4 ، ص 83
( 3 ) . « بخارى ، عمداً نام كوه را مبهم گذارده ؛ زيرا نام آن نادرست است و در اين باره اشتباه كرده ، و چه بسا راويان بخارى نام را مبهم گذاردهاند . »
( 4 ) . « اين كه برخى از علما كوه ثور را در اينجا مىدانند ، پندار راوى بوده است ؛ زيرا كوه ثور در مكه واقع است ، و عبارت صحيح ، . . . تا احد است . »