پيامبر صلى الله عليه و آله خود ، يارانش را با اندوه و تأثّر به خاك سپرد . « مجلسى » در « البحار » ياد مىكند :
« پيامبر به جاى پنج بار تكبير ، بر شهداى بدر 97 بار اللَّه اكبر گفت . » « 1 » قبور شهيدان بدر در طول تاريخ حجاز مورد زيارت همهء زائران اين سرزمين قرار داشته است . مطمئنّاً بناى مشخّصى در تاريخ از اين قبور - مستقل از قبرستان اهالى بدروجود داشته است . در مقطعى كه به زيارت و ديدار پژوهشى اين منطقه نائل آمدم ، مشاهده كردم كه موقعيّت قبور شهدا در ميان قبرستان عمومى بدر واقع شده و مانند همهء مقابر عربستان ، مسطّح و بىنام و نشان است . تنها چهار ديوارى كوتاه و پوشيده از سيمان سفيد كه با ميلههاى آهنى حصاربندى شده ، اين قبور را از ديگر گورها جدا مىكند و بدان تشخّصى خاص مىبخشد .
قبرستان عمومى نيز به طور كامل با ديوار حصاربندى شده است و كنار درب اصلى آن ، بنايى براى انجام مراسم مردگان و اسكان متصدّى آن ساختهاند .
تصاويرى كه از اين مكان تهيّه كردم و در اين كتاب ارائه مىشود ، مربوط به سالهاى 1354 و 1357 ه . ش . است . تلاش كردهام كه چشمانداز موقعيّت قبور شهدا را در ميدان نبرد ( / سهل بدر ) از نماى دور و نزديك ، به تصوير بكشم ؛ تا وضعيّت اين قبور را در ارتباط با كوه اسفل و دو تپّهء عدوةالدنيا و عدوةالقصوى نشان دهم و نيز بناى فعلى قبور را در ميانِ ديگر قبور كه به رسم مسلمانان عربستان ، از تكّههاى سنگ سخت مشخّص شدهاند ، ارائه دهم . همچنين تصويرى از همسرم به پاس پانزده سال همدردى و كوشش او براى امكان بخشيدن به تنظيم اين كتاب و مساعدتهايش در طىّ سفرهاى پژوهشى به چاپ مىرسانم .
پيكرههاى 8 - 1 ؛ 9 - 1 ؛ 10 - 1 ؛ 11 - 1 ؛ 12 - 1 ؛ 13 - 1 و 14 - 1
هامش
( 1 ) . مجلسى ، بحار الأنوار ، ج 19 ، صص 319 و 320 به نقل از محمّد بن فضيل از ثمالى از ابىجعفر . نيز نك : عبدالحميد بن ابىديلم به استناد صدوق .