مسلّم است كه موقعيّت العريش در ايّام توقّف محمّد صلى الله عليه و آله و وقوع حادثه به نحوى بوده كه اوّلًا بر بلندى و مُشرف بر ميدان روبروى آن ، جاى داشته و دو موضع عدوةالدنيا در سمت راستش و عدوةالقصوى در سمت چپش بوده است . به مرور كه اين پستىها و بلندىها در اثر گسترش شهر و رفت و آمدها از بين رفته است ، دقيقاً نمىتوان معلوم ساخت كه آيا مسجدى كه در مكان عريش ساخته شده ، دقيقاً در همان موضع عريش است و يا اندكى اين سو و آن سو شده است ؟
حقير كاتب ، بناى فعلى مسجد عريش را بر شنزار بدر و كنار نخلستانها و چشمه آبى كه منتهى به جادهء آسفالته مىشود ، ديدم . اهالى بدر همزبان با تاريخ ، اين مسجد را محلّ عبادتهاى محمّد صلى الله عليه و آله در عريش مىدانند .
مسجد جديدالبناى عريش كه جايگزين بناهاى قديمى آن شده است ، مستطيلشكل و داراى منارهاى برافراشته بر ميدان بدر است و شبستان نمازى كه معدودى از زائران و عاشقان راه محمّد صلى الله عليه و آله ، با اداى نماز ، ياد تاريخى و حضور پيامبر صلى الله عليه و آله را در اين مكان ، گرامى مىدارند ، مورد ديدار و حضور مكرّر حقير قرار گرفت . هر سال در ظاهر بنا ، تغييرات كوچكى را مشاهده مىكردم . سبك بنا با توجّه به وزش طوفانهاى شنى و بادهاى تند و گرم منطقه ، از تنوّع معمارى و يا هنرى خاصّى برخوردار نيست . با اين همه هيبت تاريخ معنوى چهارده قرن ، به آن شكوه خاصّى بخشيده است .
چشماندازى كه حقير از روى بام مسجد مشاهده كردم ، دقيقاً با اسناد تاريخى و اوصاف ميدان بدر سازگار است و مغايرتى ندارد و همانطور كه گفته شد ، هم بر ميدان واقعه كه اكنون به صورت قبرستان عمومى بدرىها درآمده و هم بر دو موضعِ « قُصوى » و « دُنيا » مسلّط است .
اين موقعيّت را در تصاويرى كه در سفرهاى متعدّد از آن تهيّه كردم ، در اين كتاب به ثبت مىرسانم ؛ تا اگر پژوهندگان تاريخى ، اين تحقيق را در آينده پى گيرند ، در خصوص اين برهه از زمان ، سند و يادى داشته باشند .
پيكرههاى 3 - 1 ؛ 4 - 1 ؛ 5 - 1 ؛ 6 - 1 ؛ 7 - 1
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: محمد باقر النجفي
ص١٦٩