لا ينجّسُه شيء » . « 1 » سيوطى در شرح اين حديث صريحاً مىنگارد :
« بئر بضاعه بضمّ الموحّدة و اعجام الصاد و في الأشهر قيل هو اسم لصاحب البئر و قيل لموضعها » . « 2 » بر اين اساس ، چاه بضاعه يكى از چاههاى مدينه در زمان پيامبر بوده كه با آب آن وضو گرفته و چون در عدم نظافت آن چاه به پيامبر اعتراض كردند ، با جملهء « المآء لا يُنجّسُه شىء » اصل معروفى را در مباحث فقهى مسلمانان تأسيس كرد .
2 . ابنماجه به نقل از ابىامامة الباهلى كلام پيامبر را چنين آورده كه :
« قال رسول اللَّه : إنّ الماء لا ينجّسه شيء إلّا ما غلب على ريحه و طعمه و لونه » . « 3 » اين حديث اگر چه به لحاظ ضعيفبودن « رشدين » ( يكى از سلسله راويان ) مورد نقد قرار گرفته است ؛ ولى به استناد نسائى و ابوداود و ترمذى از قول ابوسعيد الخدرى بدون استثنا ، بناى محكمى در منابع نخستين اسلامى دارد .
ابنتركمانى متوفّاى 745 ه . ق . به گفتهء ابوداود استناد كرده كه چاه بضاعه را در مدينه ديده است كه آب آن متغيّراللّون نبود . از اين رو معلوم مىگردد : جارىبودن آب چاه بضاعه علىرغم كثافاتى كه مردم در آن مىريختند ، از نظر پيامبر موجب پاكى آن بوده است . « 4 » 3 . ابنسعد از چاه بضاعه در ذيل فصل « ذكر البئار التى شرب منها رسول اللَّه صلى الله عليه و آله »
هامش
( 1 ) . « گفت : از رسول اللَّه صلى الله عليه و آله گذر كردم ، ديدم از چاه بضاعه وضو مىگيرد . عرض كردم : آيا از آب اين چاه وضو مىگيريد در حالى كه چيزهاى بدبو و متعفن در آن ريخته مىشود ؟ ! فرمودند : هيچ چيز آن را نجس نمىكند . » سنن النّسائى ، جزء 1 ، ص 174 ، كتاب المياه ، چاپ العلميّة ، بيروت .
( 2 ) . « چاه بضاعه ، با ضم باء و اعجام ضاد ، در صحيحترين روايت آمده است . اين چاه از نام صاحب چاه اقتباس شده و به روايتى ديگر ، نام محل آن است .
( 3 ) . « پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله فرمودند : هيچ چيز آن را نجس نمىكند ، مگر اينكه بر بو و طعم و رنگ آن غلبه كند . » سنن ، جزء اوّل ، ص 174 ، كتاب الطّهاره و سننها ، حديث 521 ، چاپ دارالفكر .
( 4 ) . بيهقى ، سنن الكبرى ، ج 1 ، ص 4 ، چاپ دارالفكر