ب : موقعيّت جغرافيايى چاه بضاعه
ابننجّار در نيمهء سدهء هفتم هجرى ، چاه بضاعه را از نزديك مشاهده كرده ، مىنويسد كه ميان باغچهاى بزرگ قرار داشت . آبش گوارا ، بىبو و پاك و رنگ آن سفيد و صاف بود . عمق چاه را 11 ذراع و يك وجب اندازه گرفته و عرض آن را 6 ذراع دانسته است . « 1 » اين توصيفات با گفتههاى فيروزآبادى ( 729 / 817 ه . ق . ) چندان تفاوتى ندارد .
وى بضاعه را در ميان بافت قديمى خانههاى بنوساعده ، در شمال حصار مدينه و شمال غربى چاه حاء دانسته است و تصريح مىكند :
« و هى بئر مليحة طيبة الماء » و چون آبش جارى بود ، رنگشش نيز ثابت بود . « 2 » البكرى در در نيمهء سدهء پنجم هجرى صريحاً از موقعيّت اين چاه در « دار لبنىساعدة معروفه » ياد كرده كه آن در ميان « اطم بنىساعده » جاى داشته است . « 3 » فيروزآبادى ضمن ديدارش از مدينه ، شخصاً چاه را اندازهگيرى كرده ، آن را با ذرع دست ، 11 ذراع دانسته و موقعيّت آن را در ميان اهل مدينه مشهور خوانده است .
سيّاحانى كه در سدههاى گذشته از مدينه بازديد كردهاند ، چاه بضاعه را از اهمّ آثار بجامانده از حضور پيامبر دانستهاند :
ابنجبير در ميانهء سالهاى 578 / 581 ه . ق . بناى چاه بضاعه را ديده است و آن را در نزديكىهاى قبّهء حجرالزّيت دانسته كه :
« و لجهة الجوف منه بئر بضاعة . » « 4 » ابنبطوطه در سفرنامهاش بسان ابنجبير تنها به بيان اينكه چاه بضاعه در شمال گنبد حجرالزّيت قرار دارد ، بسنده كرده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . اخبار مدينة الرّسول ، ص 44
( 2 ) . المغانم المطابة في معالم طابه ، ص 31
( 3 ) . معجم ما استعجم ، جزء الأوّل ، ص 255
( 4 ) . الرحله ، ص 176 ، چاپ بيروت ، 1964 م .
( 5 ) . سفرنامهء ابنبطوطه ، ترجمهء فارسى ، محمّد على موحّد ، ص 114 ، چاپ 1337 ش . بنگاه ترجمه و نشر كتاب .