به شمار مىآمدند . « 1 » ابنشبّه و ابنزباله و سمهودى ، قصر بنىحديله را داراى دو در دانسته كه چاه حاء در وسط آن قرار داشته است .
با توجه به جملهء « و كانت مستقبلة المسجد » در حديث : انس ، مسلّم مىشود كه مسجد در قسمتِ قبلى چاه حاء قرار داشته است . سمهودى از « ابوبكر بن حزم » سندى آورده است كه معلوم مىسازد : حسان سهم خود را به يكصد هزار درهم فروخته است . « 2 » البكرى از اين قصر در نيمهء سدهء پنجم خبر داده كه :
« بئر حاء و هي قصر بنيحُدَيْلَةَ اليوم » ؛ ولى وصفى از آن به ميان نياورده است . « 3 » قديمىترين وصف اين چاه را در گفتارى از ابننجّار در نيمهء سدهء 7 ه . ق . در « اخبار مدينة الرّسول » مىخوانيم كه چاه حاء در وسط باغچهء كوچكى قرار گرفته كه با خرماستان سرسبزى احاطه شده است . عمق چاه ، 20 ذراع و قطر آن 3 ذراع است و به گفتهء مطرى در شمال حصار مدينه - كه در آن زمان به نوريّه شهرت داشته - واقع شده بود .
فيروز آبادى در اوائل قرن 9 هجرى ما را از بناى مسجدى كنار چاه آگاه كرده و گفته است كه در زمان او باغستان حاء ، وقف فقرا و مساكين شده بود . « 4 » سمهودى در سدهء نهم هجرت ، چاه را از نزديك ديده ، ولى وصفى خاص از موقعيّت آن بيان نداشته است .
على بن موسى در شرح بافت مدينه در خلال سالهاى 1200 / 1300 ه . ق . تنها به بيان اينكه چاه حاء در جهت باب مجيدى و قسمت شمالى مسجد نبى قرار دارد ، اكتفا كرده و آن را از چاههاى « اثرى » خوانده است .
تا سال 1350 ه . ق . كنار چاه حاء ، آثار باغستان قديمى وجود داشته است . ولى در
هامش
( 1 ) . ابنسعد ، الطّبقات الكبرى ، جزء ثالث ، قسم الثانى ، ص 59 و 64 . نيز : ابنحجر عسقلانى ، تقريبالتهذيب ، ج 1 ، ص 275 ، ص 161 ، ص 48
( 2 ) . وفاء الوفا باخبار دارالمصطفى ، ج 3 ، ص 963
( 3 ) . معجم ما استعجم ، ص 413 و ص 431
( 4 ) . اخبار مدينةالرّسول ، ص 38