خطيب بغدادى گفتهء محمّد بن خلف را ثبت كرده كه او در بغداد وفات كرد و در قبرستان خيزران مدفون گشت ؛ ولى همهء محقّقان معتقدند كه گفتهء ابنخلف اشتباه است و او بين راه مدينه / مكه در مكانى بنام الحاجز فوت كرد و همانجا به خاك سپرده شد .
حسن بن زيد مقارن زندگى امام جعفر بن محمّد عليه السلام بسر مىبرده است . او نه تنها به لحاظ نسب با امام صادق پيوستگى داشت ؛ بل دخترش « نفيسه » را به عقد « اسحاق المؤتمن » فرزند امام در آورده بود .
سيّده نفيسه متولّد 145 ه . ق . يكى از مشهورترين چهرههاى جامعهء زنان اسلام بود كه به علم و تقوى شهرتى بسزا داشت . از مدينه به قاهره هجرت نمود و در آنجا امام شافعى را تحت تأثير فضائلش قرار داد و به صورت حلقهء پيوندى بين او و افكار جعفر بن محمّد عليه السلام در آمد .
ريشههاى ژرف احترام و اعتقاد مصريان به اهل بيت پيامبر و نزديكى فقه شافعى به فقه جعفرى را مىتوان در اين رابطه جستجو نمود . « 1 » بقعه و آرامگاه سيّده نفيسه در قاهره است . « 2 »
ب : خانهء حسن زيد
سمهودى خانهء حسن بن زيد را در غرب و مقابل خانهء امام صادق عليه السلام دانسته است . « 3 » عرصهء اين خانه نخست محل برج طائفهء « بنوغنم بن مالك » بوده كه به فويرع شهرت داشته است . آنگاه ابوعوف نجارى آن را مالك شد و حسن بن زيد پس از خريدارى عرصه ، خانهء خود را در آن بنا نهاد .
سمهودى در سدهء نهم هجرت از عرصهء خانههاى جعفر بن محمد و حسن بن زيد ديدن كرده و آن رامحلّ سكونت سادات منايفه دانسته است . اين محل دقيقاً در جهت غربى خانهء ابوايّوب و جعفربن محمد ، يا در جنوب ركن جنوب شرقى مسجد پيامبر واقع شده است .
هامش
( 1 ) . وفيات الأعيان ، ابنخلكان ، ج 5 ، ص 56 ، قاهره ، چاپ 1949 م .
( 2 ) . تحقيقات پر ارج « دكتوره سعاده ماهر » در « آثار القاهره »
( 3 ) . نك : وفاء الوفا باخبار دارالمصطفى ، ج 1 ، ص 210 و ص 733 .