در قرن 13 ه . ق . و نظر به اهميّت تاريخى - دينى چنين مكانى ، « عارف حكمت پاشا » يكى از شخصيّتهاى و الا مقام عثمانى تصميم گرفت خاطرهء آن را با بناى كتابخانهاى مُعظم ارج نهد .
1 / ب : كتابخانهء عارف حكمت پاشا ، موقعيّت كنونى خانهء حسن بن زيد
خيرالدين زركلى او را « احمد عارف حكمت » فرزند « ابراهيم بن عصمت بن اسماعيل رائف پاشا » دانسته كه سلسلهء نسبش به امام حسين بن على عليه السلام مىرسد . « 1 » نگارندگان « دائرة المعارف الإسلاميّه » پدرش را قاضى عسكر : سلطان سليم سوم ، بيست و هشتمين سلطان عثمانى ( 1807 / 1789 م ) دانستهاند . « 2 » « احمد عارف حكمت » در سال 1231 ه . ق . به مقام استادى و قضاوت بيتالمقدس منصوب گرديد و در سال 1236 ه . ق . صاحبمنصب قضاءِ قاهره و آنگاه در 1239 ه . ق . عازم مدينه گرديد و ده سال قاضى القضات آن ديار شد . چون از سادات حسينى بود ، نقيبالأشراف مدينه گرديد .
وى در سال 1262 ه . ق . به بالاترين منصب قضاوت و ديانت كه در ديار عثمانىها شيخالإسلام ناميده مىشد ، ارتقاء مقام پيدا كرد ؛ ولى در سال 1270 ه . ق . از تمامى مسؤوليّتهاى خود استعفا داد و به عبادت و تحقيق دل سپرد ؛ تا اينكه در 1275 ه . ق . در استانبول درگذشت . « 3 » « عارف حكمت » در خلال سالهاى اقامتش در مدينه به جمعآورى آثار و
هامش
( 1 ) . الاعلام ، قاموس تراجم ، ج 1 ، ص 138 ، چاپ 3 ، بيروت 1969 م .
( 2 ) . دائرةالمعارف الإسلاميّه ، ج 15 ، ص 479 ، ترجمهء : محمّد ثابت افندى .
( 3 ) . محمد شفيق غربال ، الموسوعة العربية الميسره ، ص 1173 ، دارالشعب . نيز :
محمّد زيور ، ديوان شعر ، مقدّمه ، استانبول 1283 ه . ق . همچنين :
شهابالدّين آلوسى ، « شهى النعم في ترجمته شيخالإسلام و ولىالنعم » ، استانبول ، 1322 ه . ق . 350 صفحه ، 4 جلد ، استانبول ، 1937 م . ، ج 4 .FATIMA , ALLIYYE : [ DJEWET PASH WE ZAMANI ] , Gibb : Ottoman Poetry , Mahmud Kemal : [ Sonari rzurk ] .