در مجاورت سمت جنوبى خانهء ابوايّوب انصارى جاى داشته و قرنها مورد توجّه زائران مدنى بوده است . سمهودى بر ما آشكار مىكند كه در سدهء نهم هجرت ، خانهء امام و ابوايّوب ، رو به ويرانى نهاد . نظر به اهميّت آن در اذهان عمومى ، « شاهين جمالى » در حوالى سال 890 ه . ق . به خريدارى زمين مذكور مبادرت ورزيد . شاهين جمالى ، بزرگ خدّام نبوى بود و همو نخستين بار بر چاه بضاعه مسجدى بنا نهاد و مسجد مخروبهء قبلتين را نوسازى كرد .
وى قسمتى از خانهء امام صادق عليه السلام را به سكونت خود اختصاص داد و قسمت ديگر را به عنوان مسجد درنظر گرفت . مجموع بنا را « دارالمنايفه » نام نهادند و به اعتبار انتساب آن به شريفان منايفه ، « بيتالأشراف المنايفه » نيز خوانده شد .
در نيمهء دوم سدهء نهم هجرت ، سمهودى بناى « شاهين جمالى » را بر مكان اصلى خانهء امام صادق عليه السلام « خرابه » توصيف كرد كه آثار محراب و قبّهاى بر آن همچنان باقى بود و به عنوان مسجد جعفر الصادق شناخته مىشد .
بعدها خانهء عثمان بن عفّان محل اقامت و زندگى شيخ حرم و خانهء امام صادق مكان زندگى نائب حرم گرديد ؛ به نحوى كه شهرت آن تاكنون به « دار نايبالحرم » از بين نرفته است .
هماكنون ( 1398 ه . ق . ) و با توجّه به نقشهها و ماكت مسجدِ مزبور در كتابخانهء سيّد جعفر فقيه و مصطفى عطّار ، اين خانه جنوباً متصل به خانهء ابوايّوب انصارى و غرباً به كوچهاى كه حدّ فاصل كتابخانهء عارف حكمت مىباشد ، قرار دارد و بزرگان مدينه را بر آن مكان توجّهى است .
موقعيّت اين خانه را در نقشهء ارائهشده كاملًا مشخّص نمودهام ؛ ولى به لحاظازدحام جمعيت در اطراف مسجد و مراقبتهاى شديد نگهبانان مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله ، توفيق عكسبردارى از آن برايم مقدور نگشت .
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — صفحة 350
مساهمون: محمد باقر النجفي
ص٣٥٠