« إنّما سمّيت ثنيّةالوداع لأنّ رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - أقبل من خيبر و معه المسلمون قد نكحوا النساء ، نكاح المتعة . فلمّا كان بالمدينة قال لهم : دعوانا في أيديكم من النساء المتعة ، فأرسلوهنّ فسمّيت ثنية الوداع » . « 1 » يا به عبارت امام بخارى : « و نهى عن المتعة ، فتوا دعنا يومئذ فسمّيت ثنيّةالوداع » . « 2 » در ارتباط با غزوهء تبوك ، امام بخارى حديثى از سائب بن يزيد ذيل باب « غزوة تبوك » آورده است كه دقيقاً نشان مىدهد محل ثنيّةالوداع آنگونه كه در شرح سفر تبوك نيز مورد تصريح مورّخان قرار گرفته ، موقعيّت شمالى و شامى مدينه بوده است :
« أين خرجت مع الصبيان نتلقي النّبيّ إلى ثنيّةالوداع مقدمة من غزوة تبوك » . « 3 » عينى در « عمدة القارى بشرح صحيح البخارى » « 4 » در بيان حديث مذكور به دو لفظ مختلف و با كم و زيادهايى معتقد است : « إلى ثنيةالوداع - الثنية طريقالعقبة و كان ثمة يودع أهل المدينة المسافرين » « 5 » كه با توجه به مسير راه تبوك از سمت شمالى ( / شامى ) مدينه ، مىبايست ثنيةالوداع در شمال و خارج از شهر مدينه قرار داشته باشد .
فراز ديگر اين رفت و بازگشتِ نبرد تبوك ، مستنداتى است كه گفتهاند پيامبر چون از تبوك به مدينه بازگشت ، مردم مدينه از او در محلّ ثنيةالوداع استقبال كردند . نوجوانان مدينه ، مقدمش را با همان سرود موزونى كه در هنگام هجرت و ورودِ نخستينش به مدينه
هامش
( 1 ) . « از اين نظر ثنية الوداع نامگذارى شده است ؛ زيرا رسول اللَّه هنگامى كه از خيبر همراه مسلمانان مىآمدند ، اين عده از مسلمانان ، زنان را صيغه كرده بودند ، همينكه به مدينه رسيدند ، به آنان فرمود : از زنان صيغهاى دست برداريد . آنها را رها كنيد . از اين نظر ثنية الوداع نامگذارى شده است . »
( 2 ) . « رسولاللَّه صلى الله عليه و آله صيغه را تحريم كردند و در آن هنگام با هم آشتى و مصالحه كرديم ازاين نظر ثنيةالوداع نامگذارى شد . براى شناخت فقه شناسان امامى مذهب » . نك : ادوار فقه ، محمود شهابى ، ج 1 ، ص 455
( 3 ) . « با جوانان به پيشواز پيامبر خد صلى الله عليه و آله كه از جنگ تبوك مىآمدند ، تا ثنيةالوداع بيرون آمدم . »
( 4 ) . ج 7 ، ص 59 ، جزء 18
( 5 ) . « تا ثنية الوداع - ثنيه بريده راه ميان كوهى است كه مردم مدينه مسافران را در آن محل بدرقهمىكردند . »