ابوحبان « 1 » گفته است كه عتبان در ايّام يزيد بن معاويه در گذشت ؛ ولى ابنحجر عسقلانى در « الإصابه » و نيز ابنسعد ، ابن عبدالبرّ و ابناثير ، مرگ او را در زمان معاويه دانستهاند .
احمدبن حنبل در « مسند » ( ج 5 ، ص 449 ) از محمود بن الربيع بن سراقهء انصارى ، كه از بزرگان تابعين بوده و در 99 ه . ق . وفات يافته ، چهار حديث ثبت كرده است ، كه همگى آنها مُبيِّن آن است كه پيامبر اسلام در خانهء عتبان بن مالك به نماز ايستاده است . « 2 » 1 ) : « عن الزهري قال حدثني محمود بن الربيع عن عتبان بن مالك قال : أتيت النّبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - فقلت إنّي قد أنكرت بصري و السيول تحوّل بيني و بين مسجدي . فلوددت أنّك جئت فصليت في بيتي مكاناً اتخذه مسجد فقال النّبيّ افعل - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - إن شاءاللَّه . قال :
فمرّ على أبيبكر فاستتبعه فانطلق معه فاستأذن فدخل عليّ فقال و هو قائم :
أين تريد أن أصلّى فاشرت له حيث أريد قال : ثمّ حبسة على خزير ضعناه له قال : فسمع أهل الوادي يعني أهل الدار فثابوا إليه حتّى امتلأ البيت . . . » « 3 » 2 ) : « عن أنس بن مالك ثنا محمود بن الربيع عن عتبان بن مالك ، فلقيت عتبانبن مالك فقلت : ما حديث بلغني عنك ؟ قال : فحدثني قال : كان في بصري بعض الشيء فبعث إلى رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم -
هامش
( 1 ) . الثقات ، جزء الثالث ، ص 318
( 2 ) . براى شرح احوال محمود بن الربيع نك : تهذيب التهذيب ، ابنحجر ، ج 10 ، ص 63
( 3 ) . « از زهرى نقل است كه گفت : محمود بن ربيع به نقل از عتبان بن مالك گويد : وى گفت : نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتم و گفتم : بينايىام را از دست دادم و سيلهاى آب ميان من و مسجدم مانع شدهاند . خشنود مىشوم اگر بيايى و در محلى از خانهام نماز بگزارى تا آن را مسجد كنم . پيامبر صلى الله عليه و آله گفت : به خواست خدا اين كار را مىكنم . گفت پس پيامبر صلى الله عليه و آله نزد ابوبكر رفت و او را همراه آورده ؟ ؟ ؟ ، با او به راه افتاد و اجازهء ورود خواست و بر من وارد شد . در حالى كه ايستاده بود ، گفت : كجا مىخواهى نماز بگزارم ؟ پس به جايى كه مىخواستم اشاره كردم . گفت : سپس روى پوستى . . . كه برايش گذاشته بوديم . نگهداشتم . گفت : اهل درّه ؛ يعنى اهل خانه شنيدند و به سوى آن آمدند تا جايى كه خانه پر شد . »