با ارتش اسلام روبرو گردند . اما وقتى به بيابان احد رسيدند ، اثرى از مسلمانان نديدند . از اينرو به پيشروى خود همچنان ادامه دادند تا لب خندق رسيدند . مشاهدهء خندقى ژرف در خطوط آسيبپذير مدينه ، باعث حيرت آنها گرديد . همگى گفتند : اين تاكتيك نظامى را « محمد صلى الله عليه و آله » ، از يك فرد ايرانى آموخته و گرنه عرب با اين فنون رزمى آشنايى نداشت .
آمار دقيق از قواى طرفين
سپاه عرب از ده هزار نفر تجاوز مىكرد ، برق شمشيرهاى آنان از پشت خندق ديدگان را خيره مىساخت ، و بنا به نقل مقريزى در « الامتاع » ، تنها قريش با 4 هزار سرباز و 300 رأس اسب و هزار و پانصد شتر در لب خندق اردو زد ، و تيرهء بنى سليم كه از همپيمانان قريش بودند ، با 700 تن در « مر الظهران » به آنها پيوستند . تيرهء بنى فرازه با 1000 تن و تيرههاى بنى اشجع و بنى مره ، هركدام با 400 سرباز ، و باقى تيرهها كه در حدود سه هزار و پانصد تن بودند و مجموع آنها از ده هزار تجاوز نمىكرد در قسمت ديگرى خيمه زدند .
عدهء مسلمانان از 3000 نفر تجاوز نمىكرد ، و دامنهء كوه « سلع » كه نقطهء مرتفعى است اردوگاه آنان بود . اين نقطه كاملًا بر خندق و خارج آن تسلط داشت و تمام فعاليتهاى دشمن و عبور و مرور آنها ديده مىشد . گروهى از مسلمانان مأمور حفاظت و كنترل عبور و مرور از روى خندق بودند ، و به وسيلهء سنگرهاى طبيعى و غير طبيعى كه در اختيار داشتند ، از تجاوز دشمن از روى خندق جلوگيرى مىكردند .
سپاه شرك نزديك به يك ماه در پشت خندق توقف كرد ، و جز عدهء معدودى نتوانستند از خندق عبور كنند ؛ و كسانى كه فكر عبور از خندق را در سر مىپروراندند ؛ با پرتاب سنگ كه به جاى گلولهء امروز به كار مىرفت عقب رانده مىشدند و مسلمانان با سربازان متجاوز عرب در اين مدت سرگذشتهاى شيرينى دارند كه در صفحات تاريخ منعكس است . « 1 »
هامش
( 1 ) . « سيرهء ابن هشام » ، ج 2 / 238 .