مدينه را پيش رو قرار داد و در حالى كه پياده راه مىرفت صفوف را منظم مىكرد و جايگاه هر افسرى را معين مىنمود . دستهاى را مقدم و گروهى را مؤخر مىساخت . او به قدرى در تنظيم صفوف دقت مىكرد كه هرگاه شانهء سربازى جلوتر بود فوراً او را به عقب مىبرد .
پيامبر صلى الله عليه و آله پس از منظم كردن صفوف رو به مسلمانان كرد و فرمود : من شما را به آنچه خدا مرا به آن سفارش كرده ، تذكر مىدهم : فرمان خدا را اطاعت كنيد ؛ از مخالفت او بپرهيزيد . . . سپس افزود : مبارزه با دشمن مشكل و پرزحمت است ، و كمتر كسى است كه در برابر او مقاومت كند ، مگر آنهائى كه خداوند آنها را راهنمائى و تقويت كرده است . زيرا خدا با اطاعتكنندگان فرمان او است ، و شيطان همراه كسانى است كه خدا را نافرمانى كنند . . .
بيش از هر چيز در جهاد استقامت داشته باشيد ، و از اين طريق سعادتهائى را كه خداوند به شما وعده داده است ، براى خود فراهم كنيد . « 1 » پيك وحى ، « جبرئيل » به من گفته است ، كه هيچ كس در اين جهان نمىميرد ، مگر آنكه آخرين ذرهء روزى خود را مىخورد . . . و تا لحظهاى كه فرمان نبرد صادر نشده است كسى دست به حمله نزند . « 2 »
دشمن ، صفوف خود را منظم مىكند
ابو سفيان ، ارتش خود را سه قسمت كرد . پيادهنظامِ زرهپوش را در وسط قرار داد . گروهى را به فرماندهى « خالد وليد » ، براى سمت راست ، و دستهء ديگر را براى سمت چپ به فرماندهى « عكرمه » معين نمود .
همچنين دستهء مخصوصى را به عنوان پيشقراولان نبرد كه پرچمداران در ميان آنها بودند ، در پيشاپيش ارتش قرار داد . سپس رو به پرچمداران كه همگى از قبيلهء « بنى عبد الدار » بودند كرد و گفت : پيروزى لشكر در گرو استقامت و پايدارى پرچمداران است ، و ما روز بدر ، از اين ناحيه شكست خورديم . اگر
هامش
( 1 ) .
فاستفتحوا اعمالكم بالصبر على الجهاد و التمسوا بذلك ما وعدكم اللَّه .
( 2 ) . « مغازى واقدى » ، ج 1 / 221 - 222 .