داد ، كه از پشت سر به يك مانع و حافظ طبيعى يعنى كوه « احد » محدود مىگشت . ولى در وسطِ كوه « احد » ، شكاف و بريدگى خاصى قرار داشت ، كه احتمال مىرفت دشمن ، كوه « احد » را دور بزند و از وسط آن شكاف در پشت اردوگاه اسلام ظاهر گردد ، و از عقبِ جبهه ، مسلمانان را مورد حمله قرار دهد .
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله براى دفع اين خطر ، دو دسته تيرانداز را روى تپهاى مستقر ساخت و به فرماندهء آنها « عبد اللَّه جبير » چنين فرمود :
« شما با پرتاب كردن تير ، دشمن را برانيد ، نگذاريد از پشت سر وارد جبهه گردند و ما را غافلگير سازند . ما در نبرد خواه غالب باشيم يا مغلوب ، شما اين نقطه را خالى مگذاريد » . « 1 »
آينده جنگ « احد » به خوبى نشان داد كه اين « دهليز » فوق العاده حساس بوده است ، و شكست بعدى مسلمانان پس از پيروزى از اين جهت بود ، كه تيراندازان ، بىانضباطى به خرج دادند و اين سنگر حساس را خالى گذاردند ، و دشمن شكستخورده و فرارى با يك حملهء دورانى سريع ، همراه با غافلگيرى ، دهانهء دهليز را از پشت سر مورد حمله قرار داد .
دستور مؤكد پيامبر صلى الله عليه و آله به تيراندازان كه مطلقاً از جاى خود حركت نكنند ، حاكى از اطلاع او از اصول نظامى بود . ولى نبوغ نظامى فرمانده ، ضامن پيروزى قطعى نيست ، در صورتى كه سربازان بىانضباطى به خرج دهند .
تقويت روحيه سربازان
پيامبر صلى الله عليه و آله در نبردها از تقويت روانى سربازان غفلت نمىفرمود . اين بار نيز كه هفتصد تن مسلمان در برابر سه هزار نفر قرار گرفته بودند ، رسول خدا با انشاى خطابهاى روحيهء جنگآوران اسلام را تقويت نمود . « واقدى » ، مورخ بزرگ اسلام مىگويد :
پيامبر صلى الله عليه و آله پنجاه تيرانداز بر تنگهء « عينين » نصب كرد ، و كوه احد را پشتسر و
هامش
( 1 ) . انضح عنا الخيل بالنيل لا يأتونا من خلفنا ان كانت لنا او علينا فاثبت مكانك لا نؤتين من قبلك .