طبيعى در اين نقطه كمتر به چشم مىخورد .
نيروهاى قريش ، عصر روز پنجشنبه ، پنجم شوال سال سوم هجرى ، در دامنهء كوه احد پياده شدند . پيامبر صلى الله عليه و آله همان روز و شب جمعه را در مدينه ماند و روز جمعه شوراى نظامى تشكيل داد ، و در مورد شكل دفاع ، از افسران و دورانديشان نظر خواست .
مشورت در شيوهء دفاع
پيامبر صلى الله عليه و آله از جانب خدا مأمور است كه در مسائل نظامى و نظاير آن با ياران خود مشورت كند ، و نظر آنها را در تصميمات خود دخالت دهد تا از طريق اين عمل ، سرمشق بزرگى به پيروان خود بدهد ؛ و روح دموكراسى و حقطلبى و واقعبينى را در ياران خود پديد آورد . آيا پيامبر صلى الله عليه و آله در اين مشورتها سودى مىبُرد يا نه ؟ ، آيا از افكار آنها بهرهمند مىشد يا نه ؛ ؟ پاسخ اين سؤال را دانشمندان و استوانههاى علم كلام گفتهاند و خوانندگان گرامى بايد در اين قسمت به نوشتههاى علماى عقايد و مذاهب مراجعه كنند . « 1 »
اين شوراها راه و روش زندهاى است ، كه از پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله به يادگار مانده است . روش او به قدرى آموزنده و مؤثر بود ، كه خلفاى اسلام پس از فوت پيامبر صلى الله عليه و آله از شيوهء او پيروى مىكردند ، و از افكار بلند امير مؤمنان عليه السلام در امور نظامى و مشكلات اجتماعى استقبال كامل به عمل مىآوردند . « 2 »
شوراى نظامى
پيامبر صلى الله عليه و آله در انجمن بزرگى كه افسران و سربازان دلير ارتش اسلام در آنجا گرد آمده بودند ؛ با نداى رسا فرمود : « اشيروا إلَيَّ » ، يعنى : افسران و سربازان نظرات خود را در طرز دفاع از حريم آئين يكتاپرستى كه از ناحيهء ارتش قريش تهديد
هامش
( 1 ) . در اين باره به كتاب « مشورت از نظر قرآن و نهج البلاغه » مراجعه فرماييد . در اين كتاب اسرار مشورت رسول گرامى صلى الله عليه و آله با دانش گسترده و مصونيت خطاناپذيرى كه دارد ، تشريح شده است .
( 2 ) . نهج البلاغه خطبهء 1 .