كرده روانه شدند . در نزديك دروازهها ، در سمت يمين ، قبرستانى و در سمت يسار قشلهاى ديده شد . پس از آن داخل دروازه شديم كه به وضع دو طاق هلالى ساخته بودند ولى دَربى از چوب يا آهن بر آن ننهاده بودند . از آنجا وارد خيابان طولى شديم كه تقريباً ربع فرسنگ طول داشت و در اطراف آن دكاكين و عماراتى به طرز ايران بود كه از بيوتات اندرون خانهها پنجرهها و دربچهها به بازار و برزن نگذاشته بودند و تمام اين خيابان ، از دو طرف ، از سطح كوچه تا بام مملوّ از مرد و زن بود كه به استقبال و تماشا آمده بودند ، حتى دكاكين را يك روز پيشتر براى جلوس و قيام خود كرايه كرده بودند كه ساعتى در آنجا بسر برند و اين خيابان چنان مملوّ از جمعيت بود كه غير از راه عبور كالسكه ، ديگر جايى و راهى براى كس باقى نمانده بود . بعد از طى امتداد خيابان ، وارد بازارى شديم كه به طرز بازارهاى ايران سقف داشت و در آن بازار نيز به همان منوال مرد و زن در اطراف ايستاده ازدحام كرده بودند . از آن پس وارد بازار جديدى شديم كه به حكم مدحتپاشا در زمان ايالت شام بنا كردهاند . بازار وسيع و مرتفعى است و سقف آن را مانند شيروانى از چوب ساختهاند و از دو طرف به بناى دكاكين آن خوب پرداختهاند و در هر جا كه به قراولخانهها مىرسيديم ، عساكر در جلو سربازخانه و قراولخانه صف كشيده ، تعظيمات نظامى به عمل مىآوردند . ما هم تعارف نظامى به جا آورده مىگذشتيم . بعد از آن كه امتداد بازار را طى كرديم ، از طرف يمين بازار ، به كوچهاى وارد شديم كه منتهى به خانهء عاليجاه حسن قوتلو مىشد و خانهء او را كه بهترين عمارت شهر است براى ما از جانب ايالت شام معين كرده بودند . چهار ساعت به غروب مانده وارد آن منزل شديم . در اطراف درب كوچه ، به وضع بديع خوشى كه معمول آن صفحات است شاخههاى درخت نارنج را با برگش به طول هلالى بر ديوارها نصب نموده ، چراغها بر آن شاخهها تعبيه كرده بودند و شبها روشن مىنمودند و آن كوچه تا پنجاه قدم چراغان مىگشت . وقتى كه وارد عمارت حسن قوتلو شديم ، صاحب منصبهايى هم كه به استقبال آمده بودند همراه بودند ، در اطاق مزينى نشسته قهوه و غليانى صرف شد . بعد از آن كه به اطاق ديگر كه سالون مىگويند رفته ، در سر ميزْ غذا صرف كرديم . اجزاى مجلس رفتند . وقت عصر به حمامى كه از جانب حكومت در بازار خلوت كرده بودند رفتم . حمامهاى شام نهايت امتياز را دارند و از حد و صف و
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى ) — صفحة 187
مساهمون: سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
ص١٨٧