نظم اردو است و چند سال است رئيس اردو سعيدپاشا است كه مرد معقول متينى است و رفتار و كردارش مطبوع و دلنشين ، صاحبت مكنت و دولت است و مانند امرا و سرداران بسيار معتبر رفتار و حركت مىكند و تمام اعراب از او نهايت خوف و بيم را دارند و چنان مواظب اردو است كه به قدر سر مويى در اردوى شامى بىنظمى واقع نمىشود . و وضع تشكيل اردو نيز بدين ميزان است كه خيمهاى حجاج را مرتباً به نحو تدوير برپا نموده ، جاى هر كس را معين مىنمايند كه در هيچ نقشهاى تغيير نمىكند و صبح دو توپ مىاندازند ، يكى براى اخبار تهيه حركت كه قاطبهء حجاج بارهاى خود را بسته آمادهء حركت باشند و ديگر در وقت سوارى كه حجاج حركت نمايند و وقتى كه براى عواف مىنمايند ، خواه نماز صبح باشد و خواه نماز ظهر ، يك توپ مىاندازند كه حجاج پياده شده نماز بخوانند و در وقت ظهر ، براى محترمين ، خيمهء مختصرى در صحرا برپا مىكنند كه از حرارت آفتاب محفوظ باشند و در ورود به منزل هم يك توپ مىاندازند كه حجاج پياده شوند و در وقت نماز عشا نيز در اردو يك توپ مىاندازند كه بعد از آن كسى از اردو خارج و داخل نشود . قراول هم در اطراف اردو مىگذارند كه تا صبح كشك مىكشند . بالجمله اردوى شامى از هر جهت نهايت نظم و آراستگى را دارد و شخص با كمال امنيت و استراحت و احترام مىتواند با اين اردو حركت كند و شترهاى شامى ، راهوارتراز شترهاى اعراب است و زودتر به منزل مىرسند . هزار و چهارصد شتر در اين اردو بود و پانزده نفر سوار از جانب جناب سعيدپاشا همراه ما آمد و خودش در وقت سوارى مىآمد كه ما را راه بيندازد .
چهارشنبه پنجم از ابوالضباع روانه شديم . حركت رو به شمال بود . سه ساعت كه گذشت به تنگهاى رسيديم . بسيار تنگهء باصفايى بود ؛ در يمين و يسار آن نخلستان بود و رودخانه و چشمهها در فضاى آن جارى است . دو ساعت به غروب مانده به جبل ريان رسيديم . يا حبذا جبلالريان من جبل الحق . كوههاى آن بسيار باصفا است و در دامنهء آنها نخلهاى برومند روييده است و آبادى و قلعهء ريان در سمت يسار واقع است و نخلستان وسيعى دارد . مردان و زنان در كنار راه ، طبقها و خيكها و ظرفهاى خرما گذارده مىفروختند و اطفال ، عباراتى در قبولى زيارات به آهنگ خوش مىسرودند . امشب در ريان مانديم
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى ) — صفحة 137
مساهمون: سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
ص١٣٧