بزرگ پشت [ 121 ] كوه عرفات جارى است و در دور كوه عرفات دور مىزند ، و در كوه عرفات نهرى ساخته است كه تقريباً سه زرع از زمين بلند است و وصل به كوه عرفات است . هرچند قدمى روى او را باز نموده كه مردم مىروند غسل مىنمايند و پله مىخورد از تحت كوه ، مىرود بالاى نهر .
و در تحت نهر كه تحت كوه عرفات است ، چند بركههاى آبى است كه از همين نهر ، آب پر مىكنند از جهت غسل و شستوشو كردن مردم خود را . و اين عرفات دشت كوچكى است كه چهار سمت او را كوه محاصره نموده ، مقدارى از آن دشت ، زمين عرفات است . تتمه زمينى است خارج از زمين عرفات .
[ اختلاف فريقين در حركت از عرفات ]
بارى ، هوا خيلى گرم است . دو ساعت به غروب مانده بود كه حجّاج سنّىها تلبيههاى بلندى گفتند و مشغول كوچ از عرفات شدند ، ولى حجّاج شيعى مىمانند إلى مغرب شرعى ،
هامش
« طايف » واقع ، و غزوه معروفه « حنين » بدان منسوب است تحت نظر گرفته ، و آب آن را كه صرف مزارع و باغاتى چند مىشد ، توسط مجراهاى تحتالجبالى به « مكه معظمه » رسانيدند ، و در طرفين اين قنات هر كجا گودالى ديدند كه قابليت جمع آب باران دارد ، چاهى كنده و به قنات اتصال دادند كه آب باران نيز كمكى به آب « حنين » بنمايد . [ نقل از : داستان باريافتگان ص 231 ] ؛ قنات حُنَين كه به قنات زبيده نيز معروف است ، از كوه بزرگى به نام « طاد » كه ميان كوههاى گردنه قرار دارد ، سرچشمه مىگيرد . نام طاد تا به امروز به همين نام مشهور بوده و نزديك مزارع شرايع ، كنار راه ماشينرو ميان مكه و طائف واقع شده است . آب از كوه طاد به نخلستان و مزرعه حنين مىرسيده و زبيدهخاتون آن بوستان را خريدارى و آب را در جوىهاى مخصوصى به مكه منتقل ساخت . زبيده قنات ديگرى نيز در وادى نعمان ، كمى بالاتر از عرفات احداث نموده كه به نقل مورخان احداث اين دو قنات ، حدود يك ميليون و هفتصد هزار مثقال طلا هزينه در برداشته است . وقتى مباشران ، دفاتر ثبت هزينهها را به زبيده ارائه كردند ، او در كاخ خود مشرف بر دجله بود ، فرمان داد تا دفاتر را به دجله بياندازند و گفت : « اين حساب را براى روز حساب درافكنديم » و فرمان داد به آنان جامهها و هداياى گرانبها بخشيدند . دولت سعودى نيز ، مسير قنات را از وادى نعمان تا مكه ، لولهگذارى كرد و در ابتداى منطقه ابطح در سمت منا ، مخزنهايى احداث نمود تا بتواند از اين طريق و با لولهكشى كردن خانهها ، آب را به منازل مردم برساند . [ نقل از : حج در انديشه اسلامى ، ص 188 ]