بودند و محملپوش از گلابتون است و جواهرنشان است ، و شترى كه در زير محمل بود ، شتر قوىهيكل بزرگى بود و او را زينت نموده بودند ؛ به طورى كه افسار شتر هم از طلا و نقره بود و در دنبال محمل شترى ديگرى بود . چيزى به مثل بيرق بسته بودند ، ولى بيرق نبود . رفتند به عرفات [ و ] در منى پياده نشدند . و در دنبال محمل ، حجّاج زيادى گويا از اهل مصر بودند ، و چون شب بود ، بعضى از جزئيات را ملتفت نشدم .
[ اقامه عشائين در مسجد خيف و حركت به سمت مشعر ]
بارى ، به اتفاق همراهان [ 120 ] بعد از رفتن محمل ، رفتيم مسجد خيف « 1 » ، نماز مغرب و عشاء را در آنجا خوانديم ، آمديم منزل ، خوابيديم .
هامش
( 1 ) . مسجد خَيف ، مهمترين مسجد در منطقه منا است . درباره فلسفه پيدايش آن مسجد ، روايت جالب توجهى وجود دارد . مىدانيم كه در سال پنجم هجرت ، مشركان مكه به تحريك يهوديان ، پيمان اتحادى را با برخى از قبايل عرب امضا كردند تا به مدينه حمله كنند و ريشه اسلام را از اساس بركنند . محلى كه آنان براى امضاى اين پيمان انتخاب كردند ، جايى بود كه بعدها مسجد خيف در آنجا بنا گرديد . اين بدان معناست كه در محل پيمان مشركان بر ضدّ اسلام ، مسجدى بنا شد تا شكست اتحاد قريش با قبايل عرب را يادگار باشد . خَيْف به محلى گويند كه از شدت كوهستانى بودن آن كاسته شده ؛ اما هنوز به صورت دشت در نيامده است . چنين منطقهاى در دامنه كوه صفايح قرار گرفته و مسجد خَيف در همينجا ساخته شده است . بر اساس برخى روايات ، مسجد خَيف شاهد خطبه مهم رسول خدا ( ص ) در حَجّة الوداع بوده است كه متن آن خطبه در روايات نقل شده است . همچنين در روايات پيشوايان معصوم ( عليهم السلام ) توصيه شده است كه : كسى كه در منا است ، بكوشد تا نمازهايش را در مسجد خيف بخواند ، چرا كه در آن هفتاد پيامبر نماز خواندهاند . در نقلى هم آمده كه مسجد خيف مدفن آدم ( ع ) بوده است ، چنان كه قبر حوا در جده است . در دعاى سمات نيز به اين مسجد اشاره شده است . امام صادق ( ع ) فرمود : در مسجد خيف كه مسجدى در منا است ، نماز بگزاريد . مسجد ( محل نماز ) رسولخدا ( ص ) در زمان حياتشان نزديك مناره مسجد به سمت قبله و چپ و راست آن تا سى ذراع بوده است . . . اگر توانستيد در آنجا نماز بخوانيد ، چنين كنيد كه هزار پيامبر ( ص ) در آنجا نماز خواندهاند . به هر روى ، مسجد خيف از دير زمان بنا شده و از قرن سوّم ، نخستين گزارشهاى تاريخى از آن را در دست داريم . مورّخان نوشتهاند كه در سال 240 قمرى سيل آن را تخريب كرد ، سپس به جاى آن مسجدى بنا گرديد و سيلبندى ساخته شد تا حفاظ مسجد باشد . مساحت مسجد در آن زمان 1500 متر مربع بوده است . [ نقل از : آثار اسلامى مكه و مدينه ، ص 172 . 170 ] .