باوجود مسلمان شدن مالك اشتر در عصر رسول الله ( ص ) ، از او در شمار صحابه ياد نكردهاند و بنا بر قول مشهور ، مالك از تابعين بود . « 1 » حتى وى نيز از تابعى بودنش سخن گفته است . « 2 »
2 . نقش مالك در تحولات عصر خلفا
از نقش مالك در نبردهاى « رِدّه » گزارشى وجود ندارد . اما وى در جايگاه يكى از خانوادههاى اصيل عرب و شاخصترين شخصيتهاى قبيله نخع ، در زمان خلافت « ابوبكر » ( 11 - 13 ه . ق ) به شام رفت و در فتوحات اين منطقه نقش بارزى داشت . پس از نبردهاى شجاعانه وى در فتوحات شام ، « ابوعبيده جراح » وى را به فرماندهى سپاهيان زبده برگزيد . « 3 » او در سال 14 ه . ق پيش از نبرد « قادسيه » به عراق آمد و سپس در اين نبرد با ايرانيان جنگيد و پس از آن با ساخته شدن كوفه در سال 17 ه . ق در آن شهر ساكن شد . « 4 »
البته قبيله بزرگ مذحج ، كه نخع يكى از طوايف آن مىباشد ، حتى پيش از اسلام نيز در عراق حضور داشتند و در « حيره » و ميان اين شهر و « انبار » ساكن بودند . با ظهور اسلام و فتح عراق در زمان خلافت ابوبكر و « عمر » ، بيشتر نخعيان به سپاه
هامش
( 1 ) . الطبقات الكبرى ، ابن سعد ، ج 7 ، ص 213 .
( 2 ) . الاخبار الطوال ، ابوحنيفه دينورى ، ص 179 ؛ المعيار والموازنه ، اسكافى ، ص 106 .
( 3 ) . تاريخ يعقوبى ، احمد بن واضح يعقوبى ، ج 2 ؛ الكامل ، ج 2 ، ص 497 .
( 4 ) . پژوهشى پيرامون زندگى و عملكرد مالك اشتر ، صص 48 - 52 .