مگس كه حيوانى است و بتهاى مشركين جمادى بيش نبودند ، و شايد مقصود از ( طالب ) مگس باشد كه عسل يا چيز ديگرى را ميربايد و ضعيف است و ( مطلوب ) يعنى صنم كه بخواهد آنچه را كه مگس ربوده از او بگيرد نميتواند چگونه قابل پرستش باشند
ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ
اين آيه بيان آيه بالا است و در مقام سرزنش مشركين برآمده كه اينان خداى خود را آن طورى كه حقّ شناختن او بود نشناختند و مرتبه عظمت و وحدت حقيقى و مقام كبريايى و اوصاف جلال و جمال الوهيت او را بقدرى كه در خور استعداد بشرى است نفهميدند اگر چه احدى از ممكنات بكنه ذات بىزوال و صفات ذاتيه آن فرد متعال پى نبرده چگونه ممكن ضعيف محدود بحدود عدمى را رسد كه بسرادق عظمت كبريائيش پى ببرد خاك را چه نسبتى است با عالم پاك و آنچه گفته شده كه
( تفكّروا فى آلاء اللَّه و لا تفكّروا فى ذات اللَّه )
و قول امير المؤمنين عليه السّلام در خطبه نهج البلاغه
( الحمد للَّه الّذى لا يبلغ مدحته القائلون و لا يحصى نعمائه العادّون و لا يؤدّى حقّه المجتهدون الخ )
بيان همين معنى است .
آرى چنين است لكن براى بشر ممكن است كه پس از مجاهده بسيار در تزكيه نفس و تحصيل ايمان كامل و تقوى و عمل صالح آثار رحمت الهى و فيض منبسط صمدانى را در آينه موجودات مشاهده نمايد و نفس خود و موجودات را از جهت اينكه آثار وجود حقّند بنگرد نه از جهت شيئيت خودشان و بامر حق تعالى كه فرموده
فَانْظُرْ إِلى آثارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها
در خود و موجودات نظر مرآتى نمايد تا آثار رحمانى را دريابد زيرا كه نفس انسانى آينه جمال ايزدى است ، در حديث نبوى صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه
( من عرف نفسه فقد عرف ربّه )
هر كس خودش را يعنى نحوه وجودش را بحقيقت شناخت خدا را بوجه شناخته است اين است كه گفتهاند ( خودشناسى كليد خداشناسى است ) و بقول آن شاعر عارف :
تا تو با خويشى عدد بينى همه * چون شوى بىخود احد بينى همه