توضيح آيات
يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ
الخ ذباب جمع قلّه ذاب اذبّة و جمع كثرتش ذبان بر وزن غراب و غربان و مثل در وصف چيزى آورند كه آن در حالى از حالات شبيه ممثل باشد و آن وصف خواه متحقق باشد يا متخيّل يعنى به خيال و فرض اين است كه گفتهاند ، مثال بوجهى مقرّب و بوجوهى مبعّد است .
در اين آيه خطاب به تمام افراد بشر نموده كه براى شما مثلى ميآورم گوش بدهيد و بشنويد و نظر كنيد در حال آلهه و خدايانى كه شما مشركين به غير از خدا آنها را عبادت ميكنيد و گمان ميكنيد كه آنها نزد خدا مقرّبند و كارى از دستشان برميآيد و بايد بدانيد كه آنان قادر بر هيچ عملى نميباشند نه قدرت بر ايجاد دارند و نه در امرى توانند تدبير نمايند حتى يك مگس كه يك حيوان كوچكى است نتوانند بيافرينند و لو اينكه همگى آن سيصد و شصت بتى كه در اطراف كعبه نصب كردهاند يا تمام بتها اگر همه با هم همدست شوند و بكمك و معاونت يكديگر بخواهند چنين عمل كوچكى را انجام دهند هرگز قادر بر آن نخواهند بود و آنان بقدرى ضعيف و ناتوانند كه به قدر مگسى هم ارزش ندارند و بطورى عاجزند كه بفرض اگر مگسى از آنان چيزى را ربود نتوانند از آن بگيرند .
ضَعُفَ الطَّالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ
هم طالب كه مشركين ميباشند و هم مطلوب كه بتهايند هر دو ضعيفند و اين مثال شامل مىشود آنچه را كه مشركين غير از خدا پرستش مينمايند خواه بت باشد كه جماد است خواه غير بت مثل انسان يا ستارگان و خورشيد يا غير اينها زيرا كه جز إله واجب الوجود احدى و لو در عظمت و بزرگوارى اول مخلوقات بشمار رود قدرت بر ايجاد و آفرينش ذرّهاى از ذرّات ممكنات را ندارد چه جاى